Athugasemdir... stórar & smáar

Fluttur

2006-12-30T14:53:00.000Z

Eins og sjá má hefur ekki verið bloggað hér um nokkra hríð. Á hinn bóginn hef ég tekið upp þann þráð af auknum krafti á bloggsvæði Morgunblaðsins, nánar tiltekið á andres.blog.is. Þessum bloggi verður hins vegar leyft að lifa enn um sinn, uns Morgunblaðsmenn leyfa mér að bakfæra færslur þar, en ég vil gjarnan koma þar fyrir einu og öðru, sem ég hef verið að skrifa undanfarin 20 ár eða svo.

Bandaríkjastjórn viðurkennir tilvist geimvera í Roswell!

2006-09-06T02:49:00.000Z

Loks kom að því, að Bandaríkjastjórn viðurkenndi, hvað átt hefur sér stað í Roswell í Nýju Mexíkó. Þar eru hvorki meira né minna en 15 geimverur í haldi yfirvalda. Fréttatilkynningin bendir til þess að von sé á fleiri geimverum.

Solla stirða býður uppi dans

2006-07-17T07:03:00.001Z

Margrét S. Björnsdóttir, ein nánasta samverkakona Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, formanns Samfylkingarinnar, ritar grein í Morgunblaðið á laugardag, sem fær heiðurssess á miðopnu blaðsins, þrátt fyrir að vera margfalt lengri en reglur þess um aðsent efni segja fyrir um. Þar fjallar Margrét um pólitískt erindi Samfylkingarinnar og samstarfskosti í víðu samhengi, en enginn þarf að efast um að greinin er rituð og birt með samþykki formannsins. Þar eru boðaðar ýmsar stefnubreytingar Samfylkingarinnar, en stórpólitísk tíðindi greinarinnar, sem raunar er klifað á, er að samstarf við Sjálfstæðisflokkinn komi fullt eins til greina og hvað annað, en þar er heldur betur sveigt af fyrri leið. Má víst telja að forysta Samfylkingarinnar sé orðin taugaveikluð yfir fylgistapinu fyrst Solla stirða býður upp í dans og stígur í hægri vænginn.

Þessi athugasemd birtist fyrst í Blaðinu.

Stolnir kossar

2006-07-17T07:03:00.000Z

Sú saga var einu sinni sögð af Jóni Sigurðssyni forseta – sem var mikill kvennaljómi – að hann hafi komið í fínt síðdegissamsæti hér í höfuðstaðnum. Þegar hinum siðfágaða forseta Bókmenntafélagsins, sem lengst af hafði dvalið í Kaupmannahöfn, var boðið til stofu, kom á daginn að gestirnir voru allt undurfríðar reykvískar blómarósir. Jón forseti ákvað samstundis að gleyma þeim útlenda sið, að kyssa konurnar á handarbakið, og tilkynnti, að nú myndi hann kyssa að íslenskum sið; gekk svo á röðina og kyssti þær allar rembingskoss á munninn.

Þessi saga rifjaðist upp fyrir mér þegar ég las um það í vikunni, að enskur prestur, síra Alan Barrett, hefði sætt svo miklu ámæli fyrir að kyssa 10 ára gamla telpu á kinnina um leið og hann afhenti henni stærðfræðiverðlaun fyrir framan bekkinn hennar, að hann var neyddur til þess að segja af sér sem skólastjórnarmaður. Það gerðist eftir að bæði lögregla og félagsmálayfirvöld höfðu rannsakað málið, yfirheyrt prestinn og aðra hlutaðeigandi til þess eins að komast að því, að ekkert ósiðlegt hefði átt sér stað.

Geistleg yfirvöld létu hafa það eftir sér að kossinn hefði verið óviðeigandi, því það sem eitt sinn hefði þótt sakleysisleg og sjálfsögð hegðan byði nú heim misskilningi og grunsemdum. Má vera, en erum við þá ekki á einhverjum fáránlegum villigötum? Er eitthvað í heiminum meira viðeigandi en að óska 10 ára gömlum telpum til hamingju með kossi á kinn?

Að ætla öðrum illt
Raunar held ég að hér á Íslandi sé púritanisminn og rétttrúnaðurinn ekki búinn að leiða okkur jafnlangt og frændur okkar á Englandi, en það eru ýmsar vísbendingar um að við kunnum að vera á sömu braut.

Undanfarin ár hefur óttinn við það hvernig vondir menn geta unnið börnum mein farið sívaxandi. Ástæðan er tæpast sú að slíkar meingerðir hafi færst í vöxt, en umræðan um slík voðaverk hefur á hinn bóginn komið upp á yfirborðið eftir að hafa nánast legið í þagnargildi alla tíð. Fyrir fórnarlömbin skiptir það vafalaust miklu máli að þagnarhjúpurinn var rofinn og umræðan færir líka skömmina þangað, sem hún á heima. En um leið hefur umræðan einnig reynst skaðleg þjóðfélaginu, því hún hefur alið á tortryggni í garð náungans og aukið á einangrun og ofvernd barna. Nú orðið þykir nánast ástæða til þess að efast fyrirfram um hvers kyns samneyti barna og óskyldra karla og jafnvel þeir skyldu eru ekki hafnir yfir allan vafa. Að lýsa einhverjum sem barnakarli er ekki tækt lengur og vei þeim karli, sem játar að hann hafi gaman að börnum og sæki því í þau.

Fleiri kossa, ekki færri
En þó til séu vondir menn – og konur eru líka menn – er það vondur heimur, þegar gengið er út frá því sem vísu, að hættan búi á hverju horni. Þegar börnum er kennt, að helst beri að sniðganga alla nema nánustu fjölskyldu af ótta við að í hverjum manni bærist fól, er unnið skemmdarverk á æskunni með því að innræta þeim ótta á okkar dásamlegu veröld og samferðamönnunum. Og menn skyldu ekki gleyma því að slíkar spásagnir geta uppfyllt sjálfa sig ef allir trúa þeim og sjá mögulega illvirkja í hverjum öðrum. Má ekki bregðast við ómennunum og illsku heimsins án þess að afneita kærleikanum og þeirri velvild, sem flest fólk ber til annars?

Frá öndverðu, líkt og í dag, eru kossar fyrst og fremst til merkis um vináttu og ástúð, djúpa sem grunna. Fæstir eru þeir Júdasarkossar þó þeir þekkist auðvitað. Og þó að kossar geti verið ríkur þáttur í kynferðislegum atlotum, ber það vott um sýktan huga að ætla alla kossa vera af slíkum hvötum. Heiminum veitir ekki af fleiri kossum.

Þessi athugasemd birtist fyrst í Blaðinu.

Nýir Íslandsvinir

2006-07-17T07:02:00.000Z

Það bætist alltaf í Íslandsvinasafnið. Nýlega var Tsvetelina Borislavova skipuð heiðurskonsúll Íslands í Búlgaríu, en hún er formaður bankaráðs EIBank í Sófíu, sem Björgólfur Thor Björgólfsson á ráðandi hlut í. Ekki er að efa að hún getur greitt götu Íslendinga þar í borg, því kærastinn hennar er Boyko Borisov, borgarstjóri Sófíu.

Þessi athugasemd birtist fyrst í Blaðinu.

Vilja þeir blóð?

2006-07-17T07:00:00.001Z

„Þarfir Blóðbankans verða uppfylltar“. Svo hljóðaði fyrirsögn í Morgunblaðinu á laugardag. Af hverju var ekki gengið alla leið og tilkynnt að blóði yrði úthellt?

Þessi athugasemd birtist fyrst í Blaðinu.

Klambratún og flatneskjan

2006-07-17T07:00:00.000Z

Svo les klippari í sunnudagsblaði hálfsysturblaðsins, að Gísli Marteinn Baldursson, formaður umhverfisráðs Reykjavíkurborgar, heitir því að „Miklatún gangi í endurnýjumn lífdaga“, en samþykkt hefur verið áætlun þess efnis. Það mætti þá kannski byrja á því að kalla túnið aftur Klambratún og setja flatneskjuna Miklatún á sorphauga sögunnar.

Þessi athugasemd birtist fyrst í Blaðinu.

Árni Páll meldar sig

2006-07-13T13:44:00.000Z

Framboðsmál flokkanna fyrir þingkosningarnar næsta vor eru mönnum nokkuð hugleikin þessa dagana, eins og stundum er um fjallað hér. Því var til dæmis velt upp að Árni Páll Árnason, lögmaður, íhugaði að bjóða sig fram fyrir Samfylkinguna í Norðvesturkjördæmi. Nú heyrist úr fjórðungnum að hann sé búinn að ákveða að fara fram og hafi greint þingmönnum flokksins þar frá því…

Þessi athugasemd birtist fyrst í Blaðinu.

Baugsmenn í vesturvíking

2006-07-13T13:41:00.000Z

Yfirlýsing Jóns Ásgeirs Jóhannessonar, forstjóra Baugs, við blaðamann Wall Street Journal um að hann vilji leita tækifæra í Vesturheimi hefur komið ýmsum á óvart. Væri enda synd að segja að Baugsmenn hafi riðið feitum hesti frá tilraunum sínum á smásölumarkaði í Bandaríkjunum, en sagan af umsvifum þeirra þar hefur enn ekki öll verið sögð. Margir íslenskir fjárfestar með Baug og Kaupþing í broddi fylkingar reyndu fyrir sér með rekstri Bill’s Dollar Stores og Bonus Dollar Stores, en á undraskömmum tíma safnaðist upp milljarðatap og gjaldþrot blasti við. Segja má að þar hafi rætt um stærsta gjaldþrotamál íslenskrar viðskiptasögu og tók Jón Ásgeir síðar svo til orða, að starfsemi fyrirtækisins í Bandaríkjunum hefði verið dýrt námskeið. Í kjölfarið sigldu heitstrengingar um að Baugur myndi einbeita sér að aukinni sókn inn á Bretlandsmarkað, en nú er greinilega komið að næsta námskeiði…

Sjálfsagt verða áherslurnar hjá Baugsmönnum aðrar að þessu sinni og til marks um það benda menn á að Jón Ásgeir Jóhannesson hyggst hafa aðsetur í New York-borg, en við fyrri tilraunir vestanhafs var áherslan lögð á Suðurríki Bandaríkjanna, þar sem lífsgæði eru með minna móti á bandarískan mælikvarða og lágvöruverðsverslanir vinsælar eftir því. Nú hyggst Jón Ásgeir hins vegar hreiðra um sig í glæsilegri eign við Gramercy Park, þar sem auðkýfingar og listamenn deila kjörum. Garðurinn sjálfur, Gramercy Park, er í eigu sjálfseignarfélags í hverfinu og þykir mikið stöðutákn að hafa lyklavöld að honum…

Þessi athugasemd birtist fyrst í Blaðinu.

Stebba i herinn!

2006-07-13T13:39:00.000Z

Með ólíkindum má heita að ekki hafi verið að því hugað fyrr að gæta þess við brottför varnarliðsins að minjar um veru Bandaríkjahers hér á landi séu varðveittar með viðeigandi hætti. Þykir Stefán Pálsson, sagnfræðingur og formaður Samtaka herstöðvaandstæðinga, hafa tekið þarft frumkvæði í þeirri umræðu. Suður með sjó hefur raunar um nokkurt skeið verið rætt um að koma þyrfti á laggirnar herminjasafni. Þeir Stefán og Friðþór Eydal, sem senn lætur af störfum sem upplýsingafulltrúi varnarliðsins, væru örugglega pottþétt tvíeyki til þess að stýra slíku safni…

Þessi athugasemd birtist fyrst í Blaðinu.

Flugstöð Eiriks Haukssonar

2006-07-13T13:32:00.000Z

Klippari sér að sumir hafa undrast ummæli hans í gær um Flugstöð Eiríks Haukssonar og jafnvel lesið í þau takmarkalausa aðdáun á Eiríki, sem brotist hafi fram á þessum freudíska náttkjól. Undirritaður hefur vissulega mætur á Eiríki, en með þessum orðum var einungis verið að víkja að nauðsyn þess að Íslendingar styrki tilkall sitt til Eiríks sem Norðmenn hafa á undanförnum árum reynt að eigna sér líkt og Leif forðum.

Þessi athugasemd birtist fyrst í Blaðinu.

Moggi slakar á klónni

2006-07-13T13:12:00.000Z

Sú var tíð á Morgunblaðinu, hálfsysturblaði Blaðsins, að þar var allt gert með hófstilltum hætti og efnistök í föstum skorðum. Moggi hefur enda ávallt tekið sjálfan sig hátíðlega og stundum hefur verið sagt að fréttastíllinn einkennist af því að verið sé að skrifa fyrir komandi kynslóðir fremur en fréttaþyrsta lesendur dagsins. Aginn náði þó ekki síður yfir aðsent efni og giltu t.d. afar stífar reglur um minningargreinar þar sem ekki mátti birta frumsaminn kveðskap og ekki ávarpa náinn, enda var viðkvæðið að þrátt fyrir mikla útbreiðslu Morgunblaðsins væri því ekki að treysta að blaðið væri lesið hinum megin, bæði í efra og neðra. Þessar reglur voru þó aflagðar fyrir nokkrum árum og blaðið hefur aflagt alls kyns kennisetningar aðrar á umliðnum árum.

Af aðsendri grein í Morgunblaðinu í gær má ráða að frjálslyndið í þessum efnum sé orðið meira en nokkur hugði. Þar ritar Hreiðar Þór Sæmundsson opið bréf til Ögmundar Jónassonar vegna bréfaskrifta þingflokks vinstrigrænna til Daliu Itzik, forseta Knesset í Ísrael sem m.a. hefur verið getið í þessum dálki. Hreiðari Þór er nokkuð niðri fyrir í bréfi sínu, enda telur hann að með bréfaskriftunum séu vinstrigrænir að bera blak af hryðjuverkum Hamas. Lýkur hann máli sínu með því að skora á vinstrigræna að fá lánaða eldflaug frá Hamas, troða henni á afvikinn stað og skjóta sér á sporbraut um tunglið! Er það nú ekki til fullmikils mælst?

Þessi athugasemd birtist fyrst í Blaðinu.

Vakinn upp af værum blundi

2006-07-08T12:31:00.000Z

Ég sé á Orðinu á götunni að einhver hefur fundið þennan blogg einu og hálfu ári eftir að hann sofnaði svefninum langa og gestakomurnar hafa lítillega aukist í samræmi við það. Fyrir kaldhæðni örlaganna er svo síðasti pósturinn um iðni bjóra, en eins og sjá má á bloggnum er ekki iðninni fyrir að fara af hálfu undirritaðs í bloggsskrifum.

Ég veit ekki hvort ég á að láta þessa særingameistara á Orðinu vekja blogginn upp frá dauðum. Einhvernveginn held ég að ég muni ekki hafa þrótt til þess að blogga mikið hér, enda má segja að ég bloggi nægju mína á síðum Blaðsins þar sem ég skrifa jafnan slúður og vangaveltur af vettvangi fjölmiðla og stjórnmála, fyrir nú utan lengri viðhorfsgreinar og leiðara. Þarf ég að tjá mig frekar? Hef ég tíma til þess? Og er eftirspurn eftir frekari yfirlýsingum af hálfu þessa hægri kantmanns, sem ég er?

Sjáum til. Þegar mikið gengur á hef ég kannski eitthvað fram að færa og því er ekki heldur að leyna, að bloggið getur verið í senn öryggisventill og tilfinningalegt skilrúm, svo leitað sé orðfæris í smiðju valdaræningjans. En svo er kannski ástæða til þess að smeygja inn skrifum mínum í Blaðið hér líka. Vefurinn okkar er ekki beinlínis aðgengilegur eða tryggilega uppfærður.

Iðnir bjórar

2004-11-18T11:41:00.000Z

Bjórar eru taldir með iðnari skepnum, en verkfræðikunnátta þeirra við stíflugerð er með ólíkindum. Iðni þeirra er slík að í ensku má lýsa kappsömum manni sem „eager beaver“. Ég má til með að minnast á að bjórinn er einkennisdýr míns gamla skóla og skólablaðið heitir The Beaver, sem sumum bandarískum nemendum þótti óstjórnlega fyndið vegna slangurmerkingar orðsins vestanhafs. Tilefni þessarar athugasemdar um bjóra er frétt af bjórum í Louisiana, sem gerðu sér stíflu úr tugþúsundum Bandaríkjadala, en þeim hafði áður verið stolið úr spilavíti skammt frá. Blaðamaður telur að þetta sé óvenjulegasta peningaþvætti, sem um getur.

Áhrif þéttbýlis á stjórnmálaskoðanir

2004-11-18T01:01:00.000Z

Maður hefur hlustað á allar teoríurnar um það hvers vegna forsetakosningarnar í Bandaríkjunum fóru eins og þær fóru. Megnið er auðvitað tilgangslaust gaspur. Röfl um hvernig kosningarnar eiga að hafa oltið á strangtrúarhópum er bara píp út í loftið. Eða eiga trúaðir ekki að hafa kosningarétt? Sama má segja um það að umræða um hjónabönd kynvillinga hafi reynst vatn á myllu forsetans, þar sem svo ægilega margir hafi tilgreint siðferðisleg álitaefni sem helsta kosningamálið í sínum huga. Í síðustu forsetakosningum voru þeir fleiri, sem notuðu það óljósa svar. Og þar fram eftir götum.

Margir hafa einnig bent á hvernig forsetakosningar fóru landfræðilega, en þegar horft er á ríkin virtust demókratar vera orðnir einangraðir við strendurnar. En auðvitað er það ekki þannig, þó kosningakerfið ýti undir slíka sýn. Þó repúblikanar hafi tapað Kaliforníu þýðir það ekki að engir slíkir finnist þar. Ekki fremur en að demókratar séu útrýmd tegund í Texas. Þegar dregið er upp kort af Bandaríkjunum, þar sem sýnt er hvernig atkvæði féllu eftir sýslum og litir notaðir til þess að sýna hlutföllin fremur en aðeins hvor sigraði, kemur vitaskuld í ljós mun blandaðra kort. Frekar en að tala um rauð ríki eða blá eru þau flest purpuralit, enda var mjótt á munum.

En ekki síður er þó merkilegt að bera þetta saman við tölfræði um hversu þéttbýlar sýslurnar eru. Fylgnin er sláandi, þó auðvitað sé hún ekki einhlít. Er eitthvað við þéttbýli sem fær fólk til þess að hugsa á einhverjum tilteknum nótum? Eða dreifbýli? Við höfum ýmsar tilgátur um það hér á Íslandi, sem þó hafa lítt verið rannsakaðar ef frá er talið hið merka rit Ólafs Ásgeirssonar, Iðnbylting hugarfarsins. En vestra hugsa menn um þetta líka. Bendi á ágæta grein um þetta á Tech Central Station.

Í greininni er engin einhlít svör að finna, en það má náttúrlega velta fyrir sér svarinu þegar ég spurði vin minn, sem búsettur er í New York, af hverju í ósköpunum íbúar borgarinnar hölluðu sér svo eindregið að demókrötum (þrátt fyrir 11. september, Ísrael og stöðu NYC sem háborg kapítalismans). Hann hallaði sér aftur, hristi hausinn og sagði: „Ég held það sé eitthvað í vatninu.“

Meira um leyndarhyggjuna

2004-11-14T14:49:00.000Z

Ég var að hugsa um svör Stefáns Jóns Hafstein í Sunnudagsþættinum á Skjá 1 þegar Illugi Gunnarsson spurði hann út í óskiljanlegan leyndarhjúp Alfreðs Þorsteinssonar yfir bóhaldi dótturfyrirtækja Orkuveitunnar, en Samfylkingarfulltrúar R-listans, þau Stefán Jón og Steinunn V. Óskarsdóttir nýráðinn borgarstjóri, hafa tekið þátt í yfirhylmingunni.

Málið snýst um það að Alfreð hefur meinað réttkjörnum fulltrúum almennings í stjórn Orkuveitunnar að gegna lögbundnum eftirlitsskyldum sínum með að allt sé með felldu í fyrirtækinu, að réttar tölur liggi fyrir, að ákvarðanirnar séu teknar á réttum forsendum o.s.frv. Mér fannst Illugi leyfa Stefáni Jóni að sleppa fullbillega frá þessu.

Setjum nú sem svo — án þess að ég sé á nokkurn hátt að gefa í skyn að þannig sé því farið — að í fyllingu tímans komi í ljós að það séu alls maðkar og risarækjur í mysunni hjá Alfreð þannig að glæpsamlegt teljist. Hver er ábyrgð stjórnarmanna, þessara sömu stjórnarmanna og Alfreð, Steinunn V. og Stefán Jón hafa meinað að sinna eftirlitsskyldu sinni? Hún er tæpast mikil, en þeim mun meiri er ábyrgð meirihlutans, sem hefur knúið minnihlutann til vanrækslu af þessu tagi. Og þá þýðir nú ekki mikið fyrir Steinunni og Stefán Jón að tala um góða trú.

Samráð í stjórnmálum

2004-11-14T14:27:00.000Z

Ég hef tekið eftir því að margir vilja gagnrýna Samfylkinguna fyrir leyndarhyggju og pukur, að þar séu allar ákvarðanir teknar í reykfylltum bakherbergjum, grasrótin sé skilin eftir út undan og margt sem eigi að vera opinbert sé þvert á móti heimullegt. Ég er nú ekki viss um að það standist um Samfylkinguna alla, en það á vissulega um Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur og klíku hennar. En þegar menn eru að finna að þessu, líkt og Björn Bjarnason dómsmálráðherra gerir í nýjasta pistli sínum, Steingrímur Ólafsson, fyrrverandi formaður Vinstrigrænna í Reykjavík, gerir í aðsendri grein í þriðjudagsblaði Morgunblaðsins og Sigurður Kári Kristjánsson alþingismaður gerði í Silfri Egils núna áðan, finna þeir einkum að þeirri hræsni að svona skuli þeir haga sér hinir miklu boðberar opinnar stjórnsýslu, þátttökulýðræðis og „samræðustjórnmála“.

Undir þetta má vel taka, en mér finnst merkilegt að enn skuli það borið á Sólrúnarsamfylkinguna að hún berjist fyrir „samræðustjórnmálum“. Því er nefnilega ekki þannig farið. Forsætisráðherraefnið fyrrverandi notaði nefnilega annað orð þó skylt sé. Hún talaði um „samráðsstjórnmál eins og glögglega má lesa í fyrri Borgarnesræðunni. En manni dettur í hug að nú orðið vilji menn síður stinga upp á samráði sem lausnarorði.

Snýr Arafat aftur?

2004-11-14T13:53:00.000Z

Furðulegt að fylgjast með Sveini Rúnari Haukssyni í Sunnudagsþættinum á Skjá 1 líkja Jasser Arafat við Jesú frá Nazaret á þeirri forsendu að hann hafi „lagst á hnén og grátbeðið þjóð sína um að sýna Ísraelum ekki ofbeldi“, að hann hafi lagt það fyrir sína útvöldu þjóð að bjóða hinn vangann! (Seinna líkti hann karlinum við Jón Baldvin Hannibalsson og hvað þýðir það?!) En nú bíður Sveinn Rúnar væntanlega spenntur eftir því að steininum sé velt frá grafhýsinu og það allt.

Nú er það svo að Arafat sagði sitt af hverju um dagana, en það var himinn og haf milli þess, sem hann sagði við vestræna fjölmiðla og miðla arabaheimsins. Það er kannski fullseint að benda mönnum á það núna, en á vef Middle East Media Research Institute er að finna fjölmiðlaefni frá arabalöndunum þýtt á ýmis vestræn tungumál. Það, sem e.t.v. kemur mest á óvart er hversu gamaldags gyðingahatur er útbreitt þar eystra enn þann dag í dag, en margt gæti eins hafa verið útgefið í Mið-Evrópu fyrir 60-70 árum.

Lama önd í Ráðhúspollinum

2004-11-13T14:54:00.000Z

Það voru vitaskuld stórtíðindi eftir allt það, sem á undan var gengið, að R-listanum skyldi takast að finna nýjan borgarstjóra jafnskjótt og áreynslulaust og raun bar vitni. En valið kom enn meira á óvart. Steinunn V. Óskarsdóttir hvað?!

Steinunn hefur fram að þessu ekki þótt neinn leiðtogi og það væri synd að segja að pólitískur vegur hennar væri stráður afrekum. Síður en svo. Einn samflokksmaður hennar var ekki minna hvumsa en ég yfir tíðindunum og missti út úr sér þessa einkunn: „Dökkhærða ljóskan frá helvíti“. Ég get nú ekki tekið undir það, en hitt er rétt að menn hafa engar sérstakar væntingar til hennar. Og út af fyrir sig hlýtur það að vera ömurlegt fyrir hana að verða borgarstjóri undir þessum kringumstæðum. Aðrir voru miklu fremur nefndir til starfans, en gátu ekki hlotið hnossið af því að þeir þóttu of líkleg leiðtogaefni. Þannig að hún varð fyrir valinu af því að það var fullkomin samstaða um það í R-listanum að það væri hún ekki.

En var það allt málið? Að framsóknarmenn gætu ekki hugsað sér að fóstra enn einn framtíðarleiðtoga Samfylkingarinnar? Það er hluti skýringarinnar, en ekki öll sagan. Málið er vitaskuld það að menn vita sem er að R-listinn er dauður, en þarf að halda út kjörtímabilið. Samfylkingin er þegar farin að funda um framboð í eigin nafni næst. En til þess að halda trúverðugleika þurfa R-listaflokkarnir að hanga saman út kjörtimabilið þó með hangandi hendi sé. Þannig að Steinunn er það sem Bandaríkjamenn kalla „lame duck“. Í Reykjavík takast sumsé á bláa höndin og lama öndin.

En fyrst maður er farinn að slá um sig með amerískum frösum er rétt að halda áfram. Ég held nefnilega að Steinunn sé annað og meira en lama önd. Henni er ætlað að vera „fall guy“. Hún er fengin til þess að stýra flakinu af R-listanum upp í fjöru og bera ábyrgð á augljósu afhroði flokkanna að baki honum í kosningunum 2006. Hún er fengin til þess svo að þeir Stefán Jón Hafstein og Dagur B. Eggertsson standi ekki uppi sem ósigurvegararnir. Þeir eru undanskildir af því að þeir kunna að eiga sér pólitíska framtíð en hún er skikkuð í djobbið af því að pólitísk framtíð hennar er álíkaspennandi og fortíðin. Ég er ekki einn um þessa greiningu, vinir mínir í Samfylkingunni samsinna hennir flestir.

Lygar, bölvaðar lygar og tölfræði

2004-11-10T14:52:00.000Z

Á baksíðu Fréttablaðsins í dag má lesa vikulegan pistil heiðurslaunalistamannsins Þráins Bertelssonar en að þessu sinni beislar hann Pegasus til þess að ítreka andstöðu sína við aðgerðir bandamanna í Írak og stuðning íslenskra stjórnvalda við þær. Þar telur hann sérstaklega til að 100.000 íraskir borgarar hafi látið lífið vegna innrásarinnar og tekur samanburð um hvernig þær tölur ríma við mannfjölda á Íslandi. En hvaðan hefur skáldið þessar tölur? Maður hefur séð ýmsa henda þessi 100.000 á lofti en hvað hafa menn fyrir sér?Jú, hér er byggt á rannsókn, sem birtist fyrir skömmu í hinu virta breska læknariti The Lancet. Og hvað skyldi koma fram þar?

We estimate there were 98,000 extra deaths (95% CI 8000-194 000) during the post-war period

Með „extra deaths“ eiga höfundarnir við að þeir hafi tekið dánartölur í úrtakshópum á tilteknu tímabili fyrir innrás, borið saman við jafnlangt tímabil eftir innrás og framreiknað á Írak allt. Mismuninn hlýtur að mega rekja til innrásarinnar segja þeir. Liggur það þá ekki bara fyrir? 98.000 ≈ 100.000? Nei, því er ekki þannig farið, því tölurnar, sem máli skipta, eru innan svigans. Þær þýða að höfundar skýrslunnar segjast 95% vissir um að mannfallið sé á bilinu 8.000-194.000. Talan 98.000 er bara sirka þar á milli.

Þegar höfundarnir áætla að dauðsföll af völdum innrásarinnar séu á milli 8.000-194.000 sér hver maður að þetta er ekki áætlun, heldur ágiskun. Það þýðir kannski lítið að sakast við höfundana, hvernig er hægt að ætlast til þess að þeir geti framkvæmt tölfræðirannsókn undir núverandi kringumstæðum í Írak? Það er auðvitað ekki hægt. En einmitt þessvegna má áfellast höfundana fyrir að hafa einfaldlega ekki hætt við fremur en að gefa út svona markleysu, sem er til þess eins fallin að rugla menn eins og Þráin frekar í ríminu. Síðan má gera margháttaðar athugasemdir við aðferðafræðina að öðru leyti, en ég nenni því ekki hér.

Vilji menn kynna sér áreiðanlegri tölur um mannfall í Írak er nær að líta á vef Iraq Body Count en þar telja menn líkin, fremur en að framreikna niðurstöður könnunar meðal vafasams úrtaks.

Hver tekur við?

2004-11-09T23:04:00.000Z

Milljón dollara spurningin er auðvitað hver taki við starfi borgarstjóra að Þórólfi Árnasyni gengnum. Ef R-listinn væri flokkur væri þetta ekki ýkja erfitt, en af því að þrír flokkar og „óháðir“ standa að þvi er um flókið tafl að ræða og engan veginn víst hvaða peð verða drottningar áður en yfir lýkur. Ég hef hitt Samfylkingarfólk, sem er þess fullvíst að Alfreð muni nota tækifærið til þess að ganga til liðs við sjálfstæðismenn, Vinstri grænir eru vænisjúkari en nokkru sinni og allir á nálum, en framsóknarmenn notuðu tækifærið til þess að samþykkja ályktun um val nýs borgarstjóra þvert á yfirlýsingar Ingibjargar S. Gísladóttur, borgarfulltrúa Samfylkingarinnar. Það er stormasamt á hamingjuheimilinu.

Svona fyrirfram hefði maður gefið sér að Dagur B. Eggertsson væri líklegasti kandídatinn. Hann er ungur, vel menntaður, býður af sér góðan þokka og er með óvenjuóflekkaðar hendur af borgarfulltrúa R-listans að vera. Mér segir hins vegar svo hugur um að Vinstri grænir muni ekki samþykkja hann. En framsóknarmenn eru sjálfsagt bara að prútta, Alfreð er slétt sama hver er borgarstjóri svo framarlega, sem hann fær það sem hann vill, og hann gæti fengið eitthvað auka út á það að veita Degi blessun sína.

Menn hafa gasprað eitthvað um fólk utan listans, en flest af því er vafalaust nákvæmlega það: gaspur. En svo eru fleiri kostir í stöðunni.

Við afsagnartilkynninguna tók ég eftir því að Þórólfur kvaðst hlakka til þess að vinna með nýjum borgarstjóra. Hvað átti hann við? Er hann e.t.v. aðeins að skipta um skrifstofu í Ráðhúsinu? Um þessar mundir standa yfir allmiklar stjórnkerfisbreytingar í borgarkerfinu, sem taka eiga gildi um áramót, og þar er vissulega rými fyrir mann eins og Þórólf, t.d. sem sviðsstjóri Fjármálasviðs, Framkvæmdasviðs, Menningar- og ferðamálasviðs eða Þjónustu- og rekstrarsviðs. En í þessari skák er ein hrókering ótalin enn: Ef Helga Jónsdóttir borgarritari verður ráðin borgarstjóri losnar hennar stóll, en um áramót átti hún að verða sviðsstjóri Stjórnsýslu- og starfsmannasviðs og staðgengill borgarstjóra. Væri R-listinn yfir það hafinn að koma Þórólfi fyrir þar? Hann myndi svo stjórna borginni eftir sem áður, en eftirláta Helgu borðaklippingar og snittukúrinn. Þegar þar að kæmi færi hann svo bara í prófkjör og myndi vafalaust ná ágætum árangri þar. Panem et circenses.

Þórólfur hættir

2004-11-09T18:18:00.000Z

Rétt áðan bárust þau gleðitíðindi að Þórólfur Árnason hefði loks orðið við áskorun minni frá því í fyrra og sagt af sér, en hann heldur þó áfram út mánuðinn. Hver tekur við starfi borgarstjóra er enn óljóst, en Vísir, vefmiðill Baugs, kveðst hafa öruggar heimildir fyrir því, að Dagur Bergþóruson Eggertsson verði næsti borgarstjóri. Dagur er ágætur maður, en ég er ekki viss um að hann sé endilega rétti maðurinn í starf borgarstjóra. Og hver sem fyrir valinu verður, aumingja hann. Erindi R-listans er þrotið, borgin er illa stödd og nýr borgarstjóri verður í gíslingu flokkanna þriggja, sem að R-listanum standa. Eina leiðin til þess að bjarga R-listanum væri að fá sterkan leiðtoga, með skýrt pólitískt umboð, sem gæti lamið smákóngana Alfreð, Árna Þór og Stefán Jón niður eftir þörfum. Sá maður er ekki til. Nema náttúrlega Ingibjörg Sólrún Gísladóttir snúi aftur og þá mun þessi marbendill nú hlæja!

Glundroðakenningin góð og gild!

2004-11-08T19:47:00.000Z

Það er nýjast af óendanlegum forystuvanda R-listans, að nú hugleiða vitringarnir í reykmettuðum bakherbergjum Ráðhússins það, að losa sig við Þórólf Árnason og láta þrjá menn deila með sér störfum og skyldum borgarstjóra! Ég vissi að það væri ekki í lagi með þetta lið, en mig óraði ekki fyrir því að það væri svona firrt. Var ekki helsta raison d’être R-listans einmitt það, að boðinn væri fram skýr kostur gegn Sjálfstæðisflokknum, með einn verkstjóra og klára stefnu? Var ekki punkturinn sá að svara glundroðakenningunni og afsanna hana? Og nú á að færa hana í fullt gildi á ný.

Af þessu tilefni hef ég hannað bolinn, sem sjá má til hliðar, og hann má fá fyrir aðeins tæpa $20 í þar til gerðri búð, sem ég hef opnað á CaféPress. Smelltu á bolinn til þess að tryggja þér eintak áður en R-listinn liðast í sundur!

Diplómatían fullreynd á Fílabeinsströndinni?

2004-11-08T13:56:00.000Z

Maður fær fregnir um að Frakkar hafi eytt flugher Fílabeinsstrandarinnar, náð valdi á fluvellinum í Abidjan (aðalborg landsins þó Yamoussoukro sé höfuðborg), franskir skriðdrekar séu að umkringja forsetahöllina og stutt kunni að vera í að Laurent Gbagbo verði steypt. Frakkar eru hluti friðargæsluliðs, sem þangað var sent fyrir um ári til þess að verja vopnahlé milli stjórnarinnar og uppreisnarmanna í landinu. Á laugardag ítrekaði Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna heimild til þess að beita öllum tiltækum til þess að framfylgja ályktun sinni um vopnahléð. Og jæja. En það er skrýtið að maður heyrir ekki orð um að það verði í lengstu lög að láta reyna á diplómatískar lausnir í málinu. Af hverju ætli það sé? Af því að þetta varðar franska hagsmuni? Af því að þetta eru bara negrar? Eða gæti verið að vörnin fyrir Saddam hafi byggst á einhverju allt öðru?

Arafat má ekki deyja

2004-11-08T13:03:00.000Z

Dauðastríð Jassers Arafats ætlar að verða langt og strangt. Enginn virðist vita nákvæmlega hvað að honum gengur og fregnir af líðan hans eru afar misvísandi. Nú þegar eru sprottnar deilur um hvar eigi að dysja karlinn og ekkja hans in spe sakar helstu samstarfsmenn hans um að reyna að kviksetja hann.

Þessar ásakanir þurfa þó ekki að vera réttar, því aðrar fregnir herma að palestínsku heimastjórninni sé mikið kappsmál að halda karlinum á lífi, a.m.k þar til hann er búinn að gefa upp upplýsingar um leynilega bankareikninga sína.

Talið er að Arafat hafi a.m.k. milljarð Bandaríkjadala á leynireikningum í Sviss, Ísrael, Karíbahafi og víðar. Vitað er að Arafat hefur alla tíð umgengist peninga PLO afar frjálslega og haldið uppteknum hætti eftir að heimastjórninni var komið á laggirnar. Peningana hefur hann bæði notað í eigin þágu og sem stjórntæki, því með því að halda sjálfur um budduna hefur hann getað keypt sér hollustu og svelt keppinauta til hlýðni. Að því leyti hefur hann fremur líkst lénsherra en forseta. Palestínska heimastjórnin er rekin fyrir styrktarfé frá Evrópusambandinu, Bandaríkjunum, Ísrael og Noregi, en hefðbundnar skatttekjur hennar eru nánast engar.

Helmingaskipti sannleikans

2004-11-07T16:07:00.000Z

Sá mæti stjórnmálafræðiprófessor Svanur Kristjánsson var einn gesta Egils Helgasonar í Silfri Egils. Fyrir utan fræðistörf sín má kalla Svan einn af guðfeðrum R-listans, en hann hefur verið ódeigur við að beita sér í stjórnmálum og segja fyrir um þróun og hræringar á þeim vettvangi, þó það væri synd að segja hann sérstaklega forspáan í þeim efnum. Í þættinum fjölluðu þeir nokkuð um Bandaríkjaforseta og þótti Agli eilítið skrýtið að heyra Svan hæla honum fyrir eitthvað. Svanur vildi meina að það væri ekkert skrýtið þó hann gæti fjallað fræðilega um slíkt:

Ég er nú stjórnmálafræðingur, búinn að vinna við það í 30 ár. Ég meina ef ég ætlaði að fara að láta skoðanir einhverra [eða] álit á mönnum...

En seinna í þættinum var haldið á heimavöll og rætt um olíumálið, en það taldi Svanur birtingarmynd íslensks valdakerfis að tjaldabaki og það allt. Sérstaklega nefndi hann til „helmingaskiptakerfið“ og hvernig Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn hefðu verið allt í öllu í þessu. Þessu til „sönnunar“ nefndi hann órökstudd dæmi um Skeljung og Essó, án þess að ég vilji gera lítið úr pólitískum tengslum þeirra fyrirtækja á árum áður. En það er með ólíkindum að hann nefndi gamla BP, sem síðar varð Olís, aldrei til sögunnar. Af hverju ekki? Af því að það hentaði ekki kenningu hans um helmingaskiptin? Ég eftirlæti lesandanum að dæma um vísindamennskuna að baki svona orðræðu. Og gildi helmingaskiptakenningarinnar þegar hún byggist á hálfsannleik.

Fjölmiðlavandinn II.

2004-11-04T18:55:00.000Z

Furðuleg framkoma R-listans við fjölmiðla og almenning er orðin hlægileg framhaldssaga. Í fréttum Stöðvar 2 núna áðan tók Róbert Marshall við kyndlinum (hljóðnemanum) af Evu Bergþóru Guðbergsdóttur og dirfðist að spyrja þessa fulltrúa reykvísks almennings um það hvað sé á seyði. Hann uppskar lítið nema þögnina og hið litla, sem þó var umlað, var ekkert nema hroki. Þessi viðbrögð borgarfulltrúanna eru skammarleg. Þeir láta eins og fjölmiðlum komi þetta ekki við, að hér sé um fjölskyldumál að ræða, mannlegur harmleikur eða ámóta. Skæla svo undan því að fréttamenn spyrji fregna og líkja þeim við hrægamma! Gerir þetta fólk sér ekki grein fyrir því að það situr í Ráðhúsinu í umboði almennings? Að það er trúnaðarfólk borgaranna? Að svona framkoma er óboðleg? Svei þeim!

Safari-viðbót

2004-11-04T17:38:00.000Z

Af því að ég nota Mac OS X er vefglugginn Safari eitt helsta vinnutækið. Ég hef líka notað OmniWeb og Firefox svolítið og er ánægður með bæði forritin, en Safari er það, sem ég nota að öllu jöfnu. Ég hygg að svo sé um flesta makkanotendur. En það er eitt og annað, sem betur mætti fara í Safari og við eigum ekki von á neinni alvöruuppfærslu fyrr en næsta sumar. Þess vegna vil ég endilega benda mönnum á Safari-viðbótina Saft, sem bætir úr ýmsum minniháttar vanköntum og bætir við margvíslegum fídusum, sem mér finnast núna öldungis ómissandi. Sem dæmi má nefna: RSS-lestur, leit í history-skrá, vistun vefsíðna, betra viðmót og margt fleira. Það, sem mér finnst þó svalast er skilgreining á skyndileit. Þannig get ég skrifað

mbl leitarorð

í slóðarreitinn, slegið á vendihnappinn og það næsta sem ég sé er leitarniðurstöðusíða frá Gagnasafni Morgunblaðsins. Það er vitaskuld hægt að skilgreina alls kyns flýtiskipanir aðrar og það er ekki bundið við leitarvélar þó brillíansinn sé mestur þar. Skora á menn að ná sér í Saft og borga $10 fyrir. Það er gjafverð.

Hatrið á Bandaríkjunum og Bush

2004-11-04T15:34:00.000Z

Ég hef furðað mig nokkuð á því hvað andúð á Bandaríkjunum (að maður segi ekki hatur) hefur vaxið í Evrópu undanfarin ár, sem kristallast einna helst í móðursýkislegu hatri á George W. Bush. Sumir vinstrisinnaðir vinir mínir halda því fram að orsökin sé herför Bandaríkjanna og bandamanna þeirra til Afganistan og Íraks, en það er ekki rétt, þessi hneigð var þegar hafin áður en Bush var kjörinn forseti fyrir fjórum árum og raunar má sjálfsagt rekja hana til valdatíðar Ronalds Reagans.

Í kosningabaráttunni 2000 voru annars málsmetandi menn ekki yfir það hafnir að skrifa blaðagreinar þar sem gengið var út frá greindarskorti Bush sem vísum (þó manni skiljist raunar að því sé þveröfugt farið) og eftir að Bush var tekinn við völdum jókst gagnrýnin til muna þar sem hann var sakaður um einfeldni, heimóttarskap, einangrunarhyggju og þessar ávirðingar jafnan heimfærðar upp á Bandaríkjamenn alla, sem áttu sem þjóð að vera svona eða hinsegin. Eftir 11. september sneri Bush raunar blaðinu við gagnvart umheiminum, en þá góluðu þessir sömu menn undan því líka. Það er erfitt að gera þeim til hæfis.

Mig langar að skrifa eilítið um hið nýja Bandaríkjahatur, en það verður að bíða betri tíma. Á hinn bóginn vil ég benda á ágæta grein Janet Daley, sem hún skrifaði í Daily Telegraph í gær. Þar veltir hún vöngum yfir þessu sjúklega hatri margra á Bush og segir m.a.

[George W. Bush] is hated because he is the embodiment of everything that the United States is, and Europe is not: not just enormously powerful, militarily and economically, but brashly confident and fervently patriotic. Where Europe is steeped in historical guilt and self-loathing — so immersed in its own unforgivable past that it is trying to fashion a constitution that actually prohibits national pride — America is profoundly proud of the success of its own miraculous achievement.

Ætli það sé ekki nokkuð til í þessu. Mér hefur a.m.k. fundist margar ákvarðanir „gömlu Evrópu“ upp á síðkastið bera vitni um ríka minnimáttarkennd.

Eru fjölmiðlar vandamálið?

2004-11-04T11:37:00.000Z

Taugaveiklunin hjá R-listanum er komin út yfir öll mörk. Ekki þar fyrir, R-listafólk hefur fulla ástæðu til þess að vera taugaveiklað. Það er nú ekki beinlínis þekkt fyrir ráðsnilld og vandræðagangurinn virðist engan enda ætla að taka. En ég hugsa ég drepi niður penna um þau mál á öðrum vettvangi.
Maður sér best örvæntinguna hjá þessu liði á einkennilegum viðbrögðum Bjarkar Vilhelmsdóttur borgarfulltrúa, þegar fjölmiðlamenn reyndu að spyrja tíðinda af fundi borgarstjórnarmeirihlutans um forystuvanda R-listans. Spurningarnar einkenndust síður en svo af einhverri aðgangshörku, en þeim var vitaskuld látið ósvarað. Þar til Björk vindur allt í einu upp á sig og hvæsir á Evu Bergþóru Guðbergsdóttur, fréttakonu Stöðvar 2:

Það er ekki að ástæðulausu sem fjölmiðlar, eru kallaðir hrægammar!

Þetta vakti vitaskuld nokkra undrun viðstaddra, að ekki sé minnst á áhorfendur, en fréttamennirnir höfðu sjálfsagt ekki gert sér grein fyrir því að þeir væru að voka yfir hræi. Og Björk var ekki búin, því eftir nokkur skref frá kastljósi fjölmiðlanna gerði hún aftur stuttan stans og hreytti svo á Evu:

Lausnir finnast ekki í gegnum fjölmiðla.

Eva skildi ekki frekar en aðrir hvað konukindin var að fara og spurði hvort R-listinn hefði einhverja lausn í þessu vandasama máli. Þá gat Björk ekki stillt sig, snerist á hæli og spurði nötrandi röddu:

Haldið þið í alvöru talað að þið [fjölmiðlar] séuð einhver lausn?

Þegar hér var komið við sögu var Stefáni Jóni Hafstein, fylgdarmanni Bjarkar, nóg boðið, hann lagði hramminn utan um Björk og leiddi hana á braut áður en hún skaðaði sig og listann meira en orðið var.

Hvað í ósköpunum olli þessari vanstillingu borgarfulltrúans? Að mínu viti hafa fjölmiðlar farið afskaplega varfærnislega í mál borgarstjóra, alltof varlega jafnvel og einblínt um of á meinta refsiábyrgð hans þegar hér ræðir fyrst og fremst um siðferðisleg álitaefni og pólitíska ábyrgð.

Og hvað í ósköpunum var borgarfulltrúinn að bögglast við að segja? Við náðum því að fjölmiðlar væru ekki lausnin, en hvað þýðir það? Að þeir séu hluti vandamálsins eins og Björk og skoðanasystkin hennar orðuðu það í gamla daga? Ég held það boði ekki gott þegar stjórnmálamenn tala um fjölmiðla almennt á þann hátt. Og enn síður boðar það gott fyrir R-listann, sem hefur reynt að gefa sig út fyrir að vera sérstakur boðberi boðaði breyttra stjórnarhátta, samráðsstjórnmála, starfa fyrir opnum tjöldum og allt það. Auðvitað er það tómt snakk, en hræsnin er pínlegri fyrir vikið.

Ég las það á forsíðu Morgunblaðsins í morgun að R-listinn hefði ályktað það á fundi sínum í gærkveldi að umræðan [hefði] gert stöðu Þórólfs erfiðari. Það var og. Bannsett umræðan! Alltaf er hún söm við sig. Að maður minnist ekki á fjölmiðlana...

Nei, ætli staða hans sé ekki erfið af einhverjum öðrum orsökum. Til dæmis þeim að borgarstjóri hefur ekki verið ærlegur við borgarbúa um þátt sinn í málinu. Hann hefur ekki einu sinni verið ærlegur við borgarfulltrúa meirihlutans um hann. Sá eini, sem eitthvað vissi af þessum málum, var fyrirrennari hans í starfi og henni fannst þetta bara allt í lagi fyrst hann teldi sig geta varið sig. En í stjórnmálum má heiðarleiki ekki bara vera eitthvert æskilegt viðmið, sem hægt er að hliðra til þegar þarf. Undanbrögð Þórólfs vekja efasemdir um að hann sé réttur maður í stóli borgarstjóra, en það eru fyrst og fremst viðbrögð vinnuveitenda hans hjá R-listanum, sem bera vitni um dómgreindarskort, óheilindi og algjört trúnaðarrof við reykvíska borgara.

Sigur Bush

2004-11-04T10:37:00.000Z

Jæja, kosningarnar vestra eru afstaðnar og þær fóru líkt og ég vænti, þó ég hafi raunar gert ráð fyrir að forsetinn myndi hafa fleiri kjörmenn á bak við sig. En það sem eftir situr er að George W. Bush endurnýjaði umboð sitt og gott betur. Þessi kosningasigur hans var afdráttarlaus öfugt við kosningarnar 2000. Hann var kjörinn með meirihluta atkvæða og meirihluta kjörmanna með óyggjandi hætti. (Að því leyti er mér ljúft að hafa haft rangt fyrir mér, John F. Kerry hélt aftur af lögfræðingum demókrata og viðurkenndi ósigur sinn eins og herramanni sæmir.) Kosningaþátttaka var meiri en nokkru sinni og enginn forseti Bandaríkjanna hefur verið kjörinn með jafnmörgum atkvæðum. Repúblikanar héldu svo og styrktu meirihluta sinn í þinginu. Mazel tov!

Hvað þýðir þetta? Fyrst og fremst þýðir þetta að Bush hefur fengið umboð þjóðar sinnar og óvinir Bandaríkjanna, rétt eins og vinir og bandamenn, þurfa ekki að velkjast í neinum vafa um einurð þeirra við að ráða niðurlögum hryðjuverkahreyfingar íslamofasista, að áfram verði haldið á braut efnahagsuppbyggingar (sem vísir menn segja mér að sé í þann veginn að leiða til 10-12 ára hagvaxtarskeiðs), og að tekið verði til í skatta- og tryggingakerfi Bandaríkjanna.

Á hverju vann Bush? Eftir á að hyggja skil ég lítið í sjálfum mér og öðrum að hafa nennt að horfa á kappræður forsetaframbjóðendanna, vangaveltum um tekjuskattsþrep, lyfjakostnað, hjónabönd kynvillinga og allt það. Á endanum snerist þetta aðeins um baráttuna gegn hryðjuverkum og hæfileikann til þess að leiða hana. Bush tók afstöðu í því máli meðan Kerry lét eins og húsvörðurinn í Hvíta húsinu þyrfti ekki að hafa af því sérstakar áhyggjur umfram annað það, sem miður færi í heiminum og skipti svo um skoðanir í takt við síðustu könnun. Þjóðin vildi fremur leiðtoga en leiðitaman.

Er þá allt fallið í ljúfa löð? Það var mikið gert úr því í kosningabaráttunni að bandaríska þjóðin væri klofin og þá sérstaklega í afstöðunni til Íraks. Ég held að það sé orðum aukið að þjóðin sé klofin, fyrir þorra hennar er það nú tæpast þannig vaxið. En hitt er rétt að persónuleg andúð hörðustu vinstrimanna í garð forsetans er með þeim hætti að þeir munu ekki láta sér nægja að vera „loyal opposition“. Meintur klofningur er fyrst og fremst klofningur vinstri-elítunnar frá þjóðinni og bræði elítunnar er meiri en nokkru sinni vegna þess að þjóðin vill ekki hlusta á hana og tekur í þokkabót undir málflutnings hins málhalta forseta síns. Bush talaði til stuðningsmanna Kerrys að kosningum loknum og hét því að byggja brýr yfir til þeirra. Þetta á við um hinn almenna stuðningsmann demókrata, en ekki um elítuna enda kærir hún sig ekki um slíkt. Einangrun hennar mun aukast á næstu árum.

Fátt í fréttum?

2004-11-02T17:18:00.000Z

Athugasemdirnar hafa lítið láta á sér kræla að undanförnu og því mætti ætla að mér fyndist fátt markvert að gerast. Það er öðru nær, en ég hef verið afar upptekinn í vinnu síðustu daga. Þá verður bloggurinn út undan. En svo maður tæpi á því helsta, sem ég hefði hæglega getað skrifað um undanfarna daga í löngu máli:

Forsetakosningarnar Ég held að George Bush sigri kosningarnar með nokkrum mun í atkvæðum talið, en það verður mjórra á mununum þegar kemur að kjörmönnum. Sem er slæmt því demókratar munu lögsækja, lögsækja og lögsækja. Endanleg úrslit þurfa því ekki að liggja fyrir nærri því strax.
Borgarstjórinn Ég er þeirrar skoðunar nú sem fyrr að Þórólfur Árnason eigi að segja af sér þegar í stað. Ekki vegna þess að hann muni sæta nokkurri refsiábyrgð í olíumálinu — enda snúast hans mál ekki um það — heldur siðferðishliðina. En ég held hann segi ekki af sér. Þá ætti R-listinn að segja honum upp, en það gerir hann ekki því þeir eiga engan til vara, sem allir flokkarnir fella sig við. Þórólfur mun því sitja áfram og móralskt gjaldþrot R-listans verður augljósara og dýpra með hverjum mánuðinum fram að kosningum. Verði þeim að góðu. Málið er nefnilega það að Þórólfi sagði okkur borgarbúum ekki allt af létta um þessi mál á sínum tíma, hann er enn ekki búinn að gera hreint fyrir sínum dyrum og reynir þvert á móti að villa um fyrir fólki þegar hann er spurður um þau. Það er óþolandi. — Og hvað má þá segja um framkomu Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, sem handvaldi þennan eftirmann sinn? Á sínum tíma ræddu þau þetta saman og varaþingmaðurinn lét hafa það eftir sér að hann hefði fullvissað sig um að hann gæti varist þessum áburði. Á hverju byggði hún það? Og hvaða ályktanir má draga um dómgreind og/eða heiðarleika þeirra af því? Ef það var þá þannig.
Osama bin Laden Það var leiðinlegt að sjá þann karl á lífi og leiðinlegra að sjá framlag hans til kosningabaráttu Kerrys. En mér finnst orðræða hans ahyglisverð, þetta er sama þvaðrið og maður má lesa eftir VG-liðið, Michael Moore og verstu þýðendur hans á Málefnunum. Þeir hafa ávallt mikið fyrir því að rekja að þeir séu ekki í liði með honum eða Saddam, en það er merkilegt að hann lítur á sig sem samherja þeirra!
Friðargæslan Ég var efins um friðargæsluna á sínum tíma og er það enn. Enn furðulegri er þó afstaða sumra, að friðargæslan eigi að einbeita sér að friðvænlegri stöðum en nú! Hvar þá? Danmörku? Suður-Dakóta? Eða Kárahnúkum þar sem manni skilst að þurfi að ganga á milli innfæddra og Portúgala? Atvikið í Kabúl er grafalvarlegt og ljóst að það þarf að taka vinnubrögðin mjög til endurskoðunar. Málsatvik eru raunar enn ekki ljós, en ég sé ekki betur en að yfirmaður friðargæsluliðanna hafi gerst sekur um saknæmt gáleysi. Sjáum til.
Blaðalestur Sumir segja mér að lestrarkönnun Gallup, sem sýnir hvernig Morgunblaðið hefur dalað í samkeppni við Fréttablaðið, endurspegli höfnun þjóðarinnar á afstöðu Mogga til Fjölmiðlalaganna og fréttaflutningi fyrir forsetakosningar hér á landi. Ég held ekki, það var engin veruleg dýfa í sumar. En það er erfitt fyrir vini mína á Morgunblaðinu að keppa við ókeypis keppinaut. Hvert eintak af Mogganum kostar 220 krónur. Það að menn lesi blaðið enn í svo miklum mæli, sem raun ber vitni, hlýtur að gefa til kynna að það sé a.m.k. 220 krónum betra en Fréttablaðið.
Ríkisstjórnin Ég á erfitt með að lesa eitthvað úr eilítið dalandi fylgi ríkisstjórnarinnar og flokka hennar. Einhver urgur vegna kennaraverkfallsins bitnar vafalaust á henni, en síðan má líka minna á að í síðustu könnun fékk Sjálfstæðisflokkurinn einhvern byr í seglinn vegna hlýrra hugsana til Davíðs Oddssonar í veikindum hans.
Forseti Alþingis Menn rifja það upp vegna olíumálsins að Sólveig Pétursdóttir hafi rýmt ráðherrastól sinn gegn því að verða forseti Alþingis er fram liðu stundir. Ég tel af og frá að unnt sé að efna það heit. Sólveig er lögfræðingur eins og Kristinn Björnsson, fyrrverandi forstjóri Skeljungs og eiginmaður hennar. Maður getur ekki trúað því að þeir lögfræðingarnir hafi aldrei misst eitt orð um viðskiptahætti olíufélaganna yfir koddann eða kornfleksdiskinn. Forseti Alþingis er æðsta ókjörna embætti þjóðarinnar og einn af handhöfum forsetavalds. Slíkan skugga má ekki undir nokkrum kringumstæðum bera á embættið.
Olíumálið Ég er enn þeirrar skoðunar að það eigi alls ekki að sekta olíufélögin, því við neytendur munum einir gjalda fyrir það. Á hinn bóginn finnst mér að það eigi að sækja forstjóra/framkvæmdastjóra og stjórnarformenn fyrirtækjanna á þessum tíma til saka og dæma til slíkra fésekta að þeir verði gerðir upp og sitji svo í gapastokk í eins og hálf ár öðrum til viðvörunar.

Þetta grunaði mig

2004-10-29T13:29:00.000Z

Fyrir nokkrum árum strengdi ég þess heit að drekka meira af góðu rauðvíni en verið hafði. Ég sá ekki eftir því. Síðasta eitt og hálft árið hef ég hins vegar dregið verulega úr áfengisneyslu, en þá sjaldan ég tek glas er það þó einatt rauðvínið, sem fyrir valinu verður. Það sakar ekki heldur að úrval ódýrra en algerlega drykkjarhæfra rauðvína hefur aukist mjög upp á síðkastið. Nú orðið er ég hrifnastur af áströlskum vínum, sérstaklega frá Wolf Blass, en einnig ber veigar frá Chile og Suður-Afríku fyrir varir mínar.

En auðvitað á maður að drekka meira af heilsubótardrykknum rauðvíni. Það er hollt fyrir hjarta og æðakerfi hóflega drukkið og víst getur það glatt mannsins hjarta. Síðan berast manni tíðindi af enn öðrum vígstöðvum. Ég get ekki sagt að þau komi mér öldungis á óvart.

Tjáningarfrelsið, bloggar og fjölmiðlar

2004-10-28T17:18:00.000Z

Menn hafa nokkuð rætt um það framtak Björns Tómasar Sigurðssonar að setja lista yfir meinta eiturlyfjasala inn á netið og sýnist sitt hverjum. Sumum finnst að með þessu sé hann að taka lögin í sínar eigin hendur, aðrir að birting þessi skarist við lög um persónuvernd og enn aðrir hér sé einfaldlega um brot á einhverri eða ýmsum greinum XXV. kafla hegningarlaganna. Svo virðist Björn sjálfur hafa talið að með því að nota erlent lén og vefþjón á erlendri grundu væri hann utan íslenskrar lögsögu, sem er ekki raunin (en sú dagskrá öll er efni í aðra umræðu).

Í Kastljósi Ríkisútvarpsins þriðjudaginn 19. október var um þetta fjallað og meðal gesta var lögmaðurinn Hlynur Halldórsson, sem hefur tölvu-, upplýsinga- og fjarskiptalög að sérgrein. Hann taldi ótvírætt að skrá þessi væri brot á persónuverndarlögum og við yfirlestur þeirra er ég ekki frá því að hann kunni strangt til tekið að hafa rétt fyrir sér. En það sýnir kannski fremur en annað hvað persónuverndarlögin eru meingölluð og ég leyfi mér að efast um að þau standist mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar eða sáttmála þá sem Íslendingar hafa undirgengist.

Raunar er það þannig að við samningu laganna gerðu menn sér grein fyrir þessu og því er tekið fram í 5. grein að „þegar persónuupplýsingar [séu] einvörðungu unnar í þágu fréttamennsku eða bókmenntalegrar eða listrænnar starfsemi“ gildi aðeins sum ákvæði laganna. Hlynur virtist hins vegar ekki telja að bloggsíða Björns væri þess eðlis. Ég tel að það sé fráleitt að tjáningarfrelsið skuli aðeins varið fyrir persónuverndarlögunum ef í húfi eru ofangreind skilyrði og þá því aðeins að efnið sé unnið með sanngjörnum og málefnalegum hætti. Ef það væri nákvæmlega þannig er hætt við að stór hluti nauðsynlegrar, og lýðræðislegrar pólitískrar umræðu bryti í bága við lögin. Mætti ég — ef marka má lögin og þessa túlkun þeirra — birta lista yfir þingmenn ásamt tölfræði um hvernig þeir hafa hagað atkvæðum sínum í tilteknum málum? Skrá yfir rithöfunda ásamt opinberum styrkjum til þeirra og sölutölur? Bestu fótboltamenn landsins að mínu viti, nú eða þá verstu? Sjálfsagt ekki, því listi Björns er aðeins skrá yfir fólk — án nákvæmrar auðkenningar — sem hann telur að stundi ólöglegt eða siðlaust athæfi. Í birtingunni kunna sjálfsagt að felast saknæmar aðdróttanir, en ég fæ á engan hátt séð að hún brjóti í bága við Persónuverndarlög. Hugsanlega mætti segja sem svo að val manna á starfi varði engan annan og ætti að njóta friðhelgi einkalífs, en ávirðingar um brot manna á samfélagssáttmálanum — lögunum — varða ekki þá eina. Lögbrot af því taginu varða almannahagsmuni eins og best sést á því að ákæruvaldinu er gert að sækja slík mál í nafni þjóðarinnar.

En látum það vera að sinni og hugum aftur að Persónuverndarlögunum og hvernig þau kunna að skarast við tjáningarfrelsið. Hvernig má það vera að stjórnarskrárbundið tjáningarfrelsi skal víkja nema þegar það er gert „í þágu fréttamennsku eða bókmenntalegrar eða listrænnar starfsemi“? Lögin skulu sumsé gilda nema menn séu blaða- eða listamenn. Hvað með stjórnarskrárgreinina þar sem segir:

Allir skulu vera jafnir fyrir lögum og njóta mannréttinda án tillits til kynferðis, trúarbragða, skoðana, þjóðernisuppruna, kynþáttar, litarháttar, efnahags, ætternis og stöðu að öðru leyti.

Ég á bágt með að trúa því, að það hafi verið ætlan löggjafans að takmarka tjáningarfrelsið nema fyrir tilteknar stéttir, en það kynni nú samt að vera niðurstaðan. Að undanförnu hafa þær raddir gerst háværari, sem segja að blaða- og fréttamennska þurfi að öðlast sérstaka lögvernd sem starfsgrein. Mér finnst það reyndar í meira lagi idíótísk hugmynd, en það er efni í aðrar athugasemdir. En ef menn fara út í eitthvað slíkt, þarf þá ekki að gera einhverjar kröfur til þess að menn komist inn í stéttina? Og er þá langt í að menn þurfi að sækja um leyfi hjá hinu opinbera eða einhvers apparats til þess að njóta sæmilegs tjáningarfrelsis? Ég óttast það.

En síðan má auðvitað halda hinu fram, sem mér sýnist fæstir hafa leitt hugann að, en ég heyrði ekki betur en að Hlynur féllist ekki á: Bloggar eru fjölmiðlar. Vefir eru fjölmiðlar. Vestanhafs hefur átt sér lærð umræða um blogga og hefðbundna fjölmiðla. Hinir hefðbundnu fjölmiðlar hafa haft fremur litið álit á bloggum og ámóta fjölmiðlum og bent á að þeir fylgi engum siðareglum, hafi enga hefð að byggja á, hlutleysi sé sjaldnast gætt og áreiðanleikinn sé afar lítill. Sú gagnrýni á vissulega við um marga blogga, en alls ekki alla og síst hina vinsælustu. Og það er kannski einmitt þess vegna, sem þeir eru vinsælir. En þessi gagnrýni hittir hina hefðbundnu fjölmiðla ekki síður fyrir. Virðulegir fjölmiðlar eins og New York Times hafa orðið uppvisir að ritstuldi og fréttafölsunum, hlutleysi hefðbundinna fjölmiðla er bara svona og svona (eins og menn hafa séð í kosningabaráttunni) og áreiðanleiki blogga rétt eins og annara fjölmiðla er áunninn og það þarf ekki mikið til þess að glata honum.

Bloggar hafa hins vegar margt umfram hefðbundna fjölmiðla. Blaðamenn við hefðbundna fjölmiðla verða að vera dílettantar: þeir þurfa að hafa nasasjón af öllu milli himins og jarðar, en á sama tíma eru þeir sjaldnast sérfræðingar í neinu. Og þannig þarf það að vera. En það vill svo til að allir bloggarar eru sérfræðingar í einhverju. Megnið af því er frekar fánýtt flesta daga, smáfróðleikur um Simpsons, merkjafræði eða kúluritvélar. En svo fellur Dan Rather hjá CBS fyrir fölsunum af því hann vill trúa þeim og hvað þá? Hefðbundnu fjölmiðlarnir voru 4-7 daga að komast til botns í málinu og engin lengur en CBS. Á hinn bóginn voru bloggarar og þátttakendur vefspjalla aðeins nokkrar klukkustundir að sjá í gegnum falsanirnar og færa rök fyrir ályktun sinni. Allt í einu varð kúluritvélanördinn annað og meira en náungi með sérkennilegt áhugamál.

Enn sem komið er hafa bloggar ekki velt upp mikið af nýjum fréttum (Mónikuskúbb Matt Drudge er helsta undantekningin), en á hinn bóginn eiga þeir glæsilegan feril við að koma auga á villur, rangfærslur og rugl í hefðbundnu fjölmiðlunum. Það er sagt að fjölmiðlar séu varðmenn lýðræðisins og með bloggunum er þá a.m.k. fundið svar við spurningunni „qui custodiet ipsos custodes?“

En fjölmiðlar þurfa ekki að skúbba stórtíðindum daglega til þess að réttlæta tilveru sína. Víkurfréttir eiga engu minna tilkall til þess að heita fjölmiðill en Morgunblaðið. Eða fréttabréf Myntsafnarafélagsins ef því er að skipta.

Tjáningarfrelsið er varið í stjórnarskrám og mannréttindasáttmálum til þess að veita vondum, röngum og óvinsælum skoðunum skjól. Af því að það eru þær sem þurfa á vernd að halda. Það er nefnilega einskis virði að láta tjáningarfrelsið aðeins ná til góðra, réttra og vinsælla skoðana. Og alveg eins og við eigum að standa dyggan vörð um það að koma megi hvers kyns skoðunum á framfæri, eigum við ekki að fara að flokka þær eftir því hver flytur þær: löggiltur fjölmiðill eða netverji á náttfötunum.

Fréttaflutningur af könnunum

2004-10-27T13:17:00.000Z

Núna er kosningabaráttan í Bandaríkjunum á síðustu metrunum og allt á suðupunkti. Það stefnir í afar tvísýnar kosningar og sumir óttast sams konar vandræðastöðu og 2000 þegar talið verður upp úr kössunum. Við skulum vona ekki. Ég verð hins vegar að lýsa yfir vonbrigðum með umfjöllun flestra fjölmiðla hér heima (og margra erlendis raunar líka) um kosningabaráttuna. Dag eftir dag þarf maður að lesa eða hlusta á eitthvert raus um skoðanakannanir í Bandaríkjum þar sem George W. Bush er sagður halda naumu forskoti sínu eða að John F. Kerry sé að sækja í sig veðrið og að nú sé allt að breytast. Þetta er tómt bull.

Kosningafyrirkomulagið vestra gerir það nefnilega að verkum að kannanir á landsvísu hafa afar lítið að segja, sérstaklega þegar jafnmjótt er á mununum. Afar lítil hreyfing á fylgi einstakra ríkja getur á hinn bóginn gert gæfumuninn, þar sem sigurvegari hvers ríkis hirðir (í flestum tilvikum) alla kjörmenn þess. Þær kannanir, sem nú skipta máli, eru kannanir í ríkjum á borð við Flórídu, Iowa, Nevada, New Hampshire, Ohio og Wisconsin. Ég mæli eindregið með vefjunum Real Clear Politics og Electoral Vote í þessu viðfangi, en þar er haldið utan um kannanir um gervöll Bandaríkin, þær teknar sama og einnig er hægt að sækja gögnin í Excel-skjölum ef menn vilja hræra í þeim sjálfir.

Fyrir utan þetta grundvallaratriði finnst mér oft gæta óskhyggju hjá sumum fjölmiðlum þegar rýnt er í kannanir, sem gefur til kynna að meint hlutleysi risti grynnra en þeir vilja vera láta. Þetta kann að stýrast af því að fjölmiðlamenn hvarvetna á Vesturlöndum eru mun vinstrisinnaðri en almenningur, en einnig er rétt að hafa í huga að evrópskir fréttaritarar í Bandaríkjunum eru langflestir staðsettir í New York eða Washington DC, en þær borgir endurspegla engan veginn bandarísk stjórnmálaviðhorf almennt. Oftar finnst mér þó aðalgallinn á fréttaflutningi þessum vera sá að menn virðast einfaldlega ekki kunna að lesa í kannanir.

Þegar tveir keppa að sama embætti og annar gegnir því fyrir er fráleitt að gera ráð fyrir að óákveðnir skiptist líkt og gerist meðal hinna, sem hafa tekið afstöðu. Ef mönnum hefur ekki dugað fjögurra ára forsetatíð til þess að gera upp hug sinn til George W. Bush er næsta víst að atkvæði þeirra falli öðrum í skaut... ef þeir á annað borð kjósa. Að því leyti er stuðningur við Kerry örugglega vanætlaður.
Kannanirnar byggjast flestar á úrtaki „líklegra kjósenda“. Samsetning slíkra úrtaka er á hinn bóginn afar erfið og sjálfsagt aldrei erfiðari en nú þegar nýskráning kjósenda er sú langmesta í sögunni. Mismunandi aðferðir við úrtaksgerðina skýra að miklu leyti verulegan mun á einstökum könnunum, sem gerðar eru samtímis á sömu svæðum.
Fólk segir ekki alltaf satt eða allt af létta í könnunum. Þetta sjá menn t.d. reglulega þegar fólk er spurt hvað það hafi kosið í síðustu kosningum og niðurstöðurnar benda ávallt og undantekningarlaust til þess að sigurvegarar kosninganna hafi sigrað með miklu meiri mun en raunin var. Á sama hátt hneigist margt fólk til þess að svara ekki eða segjast vera óákveðið ef það telur sig vera í minnihluta eða eiga undir högg að sækja á einhvern hátt. Þýski stjórnmálafræðingurinn dr. Elisabeth Noelle-Neumann reifaði þessa kenningu sína í bókinni Spiral of Silence. Til þess að sneiða hjá þessari hneigð mætti t.d. spyrja fólk um það hvor frambjóðandinn muni hafa sigur, burtséð frá eigin skoðunum, en rannsóknir dr. Noelle-Neumann benda til mikillar fylgni milli slíkra „spádóma“ og endanlegrar niðurstöðu.

Það er svo rétt að hafa í huga að þessar athugasemdir má vel heimfæra á íslenskar aðstæður. Í sömu röð:

Skoðanakannanir á landsvísu hafa takmarkað spágildi eftir því sem kjördæmakerfið er flóknara, ekki síst þegar mikill munur er á vægi atkvæða. Þetta sáu menn vel í þarsíðustu þingkosningum þegar frjálslyndir komust varla á blað í landskönnunum en afstaða Vestfirðinga var á allt annan veg en landsmanna í heild.
Þó að hér sé ekki tveggja flokka kerfi má alveg beita sömu reglu á ríkisstjórnir þegar kemur að óákveðnum. Þeir sem segjast óákveðnir í afstöðu sinni til ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks eftir allan þennan tíma eru sjálfsagt aðeins óákveðnir í því hvern stjórnarandstöðuflokkinn þeir hyggist kjósa. Þessara áhrifa gætir sjálfsagt meira gagnvart forystuflokki ríkisstjórnar en öðrum.
Hér á landi tíðkast nær einvörðungu að nota slembiúrtak, sem oftast gefur nokkuð góða mynd af afstöðu til stjórnmálaflokka, m.a. vegna mikillar kosningaþátttöku. Hið sama þarf hins vegar ekki að vera upp á teningnum þegar könnuð er afstaða til einstakra mála nema menn hafi fyrir því að framreikna niðurstöðurnar að teknu tilliti til kyns, búsetu, menntunar og fleira. Þetta hefur verið gert í einhverjum mæli af stjórnmálaflokkunum, en mér vitanlega hafa skoðanakannanafyrirtækin alveg látið það eiga sig.
Kenning dr. Noelle-Neumann birtist sjálfsagt skýrast hér á landi þegar litið er á frammistöðu Framsóknarflokks í kosningum, sem jafnan er langt umfram það sem ætla mátti af skoðanakönnunum.

Kannski er það bara leti fremur en fávísi sem ræður því að á okkur dynja þessar fréttleysur, sem engu skipta. Hið skrýtna er að þetta eru nákvæmlega sömu vinnubrögðin og fyrir kosningarnar 2000, en þá réðust úrslitin á örlitlum atkvæðamun í einu ríki. Lærðu menn ekkert af því?

Englarnir til bjargar DV

2004-10-21T09:38:00.000Z

Mér sýndist á öllu að DV væri að syngja sitt síðasta í upphafi vikunnar. Það var komið niður í 32 síður og þegar heilsíðauglýsing frá Snælandsvideói birtist á annarri auglýsingasíðu er næsta víst að endalokin eru skammt undan. Þá bregður svo við að þrír vinir Bjargar Sivjar Juhlin Friðleifsdóttur gera strandhögg á ritstjórnarskrifstofum DV, leita án árangurs að ritstjórunum, brjóta og bramla, taka fréttastjórann Reyni Traustason kverkataki og reyna loks að aka niður einn af blaðamönnum blaðsins. Þetta gefur ótvírætt til kynna að umfjöllun blaðsins um handrukkara og skyldan skríl að undanförnu hafi verið í senn réttmæt og átt við rök að styðjast. En mestu skiptir sjálfsagt fyrir DV að þessir óvinir blaðsins hafa lengt í hengingaról þess með þessum dólgshætti. Kemur vel á vonda.

En burtséð frá því er þetta auðvitað óþolandi, að einhverjir gangsterar gangi um bæinn með ofbeldi og hótunum til þess að ná sínu fram. Að fjölmiðlar búi við slíkar ógnir gerir málið enn alvarlegra.

Svo hjó ég eftir einu í viðbót. Í DV í dag kemur fram að lögregluþjónn nokkur hafi fengið hótanir um að börnum hans yrði unnið mein af misyndismönnum, en hann ekki þorað að kæra. Það var og. Það er vitaskuld grafalvarlegt mál ef fulltrúum valdstjórnarinnar er hótað með þeim hætti, en hitt finnst mér þó enn alvarlegra að lögregluþjónninn skuli ekki þora að kæra. Það vekur ekki traust á lögreglunni eða hvatningu yfirmanna þeirra til almennings um að kæra dóna af þessu tagi. Þessi maður getur ekki verið lögregluþjónn ef hann kýs að láta menn komast upp með slíka hegðan. Hann ætti að sjá sóma sinn í að segja upp, en ef hann gerir það ekki verður lögreglustjóri að segja honum upp. Það er ekki hægt að líða það að menn, sem þola órétt glæpamanna, sé treyst til þess að halda uppi lögum og reglu í þjónustu almennings.

Ómerkilegt merki

2004-10-19T14:49:00.000Z

Ég rak augun í það fyrir skemmstu að Reykjavíkurborg tilkynnti að nýjar reglur hefðu verið settar um merki borgarinnar og meðferð þess. Mér fannst það forvitnilegt vegna þess að ég vissi ekki betur en að Gísli B. Björnsson hefði fyrir allnokkru samið slíkar leiðbeiningar, sem algerlega hefðu staðist tímas tönn, enda er hann einn ágætasti merkjasmiður þjóðarinnar með næman skilning á letri. En ég ákvað að athuga hin nýju fyrirmæli borgarinnar og sá í fyrstu engar breytingar aðrar en þær að búið var skipta um letur með merkinu úr Bodoni yfir í Akzidenz Grotesk.

Nú er Akzidenz Grotesk sæmileg steinskrift, en ekkert umfram það, hvað þá að ástæða sé til þess að leggja út í merkisbreytingu eins stærsta fyrirtækis landsins fyrir slík býti, því Bodoni er algerlega klassískt og tímalaust letur. Þar fyrir utan er þetta lélegt val því Akzidenz Grotesk er fremur klossað letur og hefur þann alvarlega ágalla að íslensku sértáknin Þ og ð eru ekki nógu vel teiknuð. Þ er alltof klunnalegt og ð beinlínis rangt. Svo er það auðvitað ekki traustvekjandi að letursérfræðingar borgarinnar virðast ekki hafa á hreinu hvernig nýja letrið er stafsett og samþykkt borgarráðs um þessar breytingar inniheldur ranga stafsetningu á því.

Einn starfsmaður Ráðhússins sagði mér að menn hefðu viljað nútímalegra letur, eitthvað sem ætti að endurspegla nútímalega stjórnarhætti betur og allt það. Jájá, en þeir hefðu þá e.t.v. átt að nota nútímasteinskrift á borð við Myriad. Akzidenz Grotesk var kynnt til sögunnar árið 1896. Hið fyndna er svo að „gamla“ Bodoni letrið er talsvert yngra, því það var gert árið 1926 þó svo það byggðist á eldra letri eftir Giambattista Bodoni frá 1767.

Síðan rekur maður augun í það að búið er að teikna nýja útfærslu af sjálfu skjaldarmerkinu, sem nota má jafnt hinu gamla, og hún er einmitt notuð á forsíðu leiðbeininga borgarinnar um merkið. Þessi útfærsla gerir skjaldarmerkið að engu, því sjálfur skjöldurinn er látinn fjúka út í veður og vind, en öndvegissúlurnar og öldurnar látnar mara innan fernings. Ætli erfingjar Halldórs Péturssonar, sem teiknaði gamla merkið árið 1957, hafi verið hafðir með í ráðum? Ég dreg í efa að Pétur Halldórsson, sonur hans (og ekki síðri teiknari), hafi tekið svona lagað í mál ef undir hann væri borið.

Mér finnst þetta skemmdarverk á skjaldarmerki okkar Reykvíkinga og sæmdarréttur höfundarins hafður að engu. En það er eins og borgaryfirvöldum sé slétt sama um söguna. Halldórs er ekki einu sinni getið í þessum bæklingnum um hið „nýja og endurbætta“ merki. Við þetta má svo bæta að Halldóri var málið skylt, því faðir hans hafði verið borgarstjóri. Sjálfur var hann mikill Reykvíkingur, fæddur og uppalinn við Túngötuna (á horni Unnarstígs) og enginn hefur fest Reykjavík og Reykvíkinga betur á blað en einmitt hann. Jú, Tómas Guðmundsson auðvitað, en þá er það líka upptalið.

En jafnvel þó svo þetta hefði allt verið vel gert: betra letur valið og gamla merkið látið óspjallað, þá spyr maður sig samt sem áður til hvers í ósköpunum var verið að þessu. Borgarstjóri R-listans, Þórólfur Árnason, velkist ekki í vafa í inngangi margnefnds bæklings:

...ýmislegt nýtt er þar einnig að finna. Má þar nefna nýtt letur sem þykir virðulegt en um leið glæsilegt auk þess sem það endurspeglar nútímaleg vinnubrögð borgarinnar.

Þetta finnast mér afar fáfengileg rök og maður spyr enn: Hver var þörfin? Og hafa borgaryfirvöld ekki einhverju þarfara að sinna?

Nú hefur hönnunarvinnan, gerð fyrirmæla um meðferð merkisins, útgáfa bæklingsins og annað slíkt vafalaust kostað skildinginn sinn, en vinnan var í höndum auglýsingastofunnar Hér og nú. En síðan á eftir að bætast við gríðarlegur kostnaður við hönnun og prentun alls kyns prentgripa, eyðublaða, nafnspjalda, bréfsefnis, kynningarefnis, merkinga innanhúss og utan, skiltagerð og þar fram eftir götum. Til hvers? Svona bruðl í þarfleysu, sem þar að auki er lítil, léleg og rándýr, er ekki til þess fallin að bæta ímynd borgarinnar. En kannski er vandi Reykjavíkurborgar R-listans slíkur að hið eina, sem þessum herrum dettur í hug, er að reyna að flikka upp á umbúðirnar? Það tókst jafnvel og annað hjá þessu liði.

Kannanir Kananna

2004-10-17T18:47:00.000Z

Hið ágæta breska tímarit The Economist fjallar um bandarísku kosningarnar frá eilítið öðru sjónarhorni en maður hefur séð annars staðar. Í Lexington-grein síðasta tölublaðs er bent á hversu ólík vígstaða demókrata og repúblikana sé. Kerry sé frambjóðandi flokks í hnignun (og þá er átt við flokksskipulagið fremur en stefnumál) á meðan Bush hafi lagt á það mikið kapp — og haft árangur sem erfiði. En stefnan þvælist líka fyrir Kerry að sögn blaðsins, því hún liggur ekkert fyrir þó hann kveðist hafa plön um alla skapaða hluti.

These differences in momentum and organisation make a bigger point: the Republicans have more to gain from a victory in November. Because the election is largely a referendum on Mr Bush, he can claim, if he wins, a clear mandate for his policies—particularly cutting taxes at home and smiting terrorists abroad. If Mr Kerry wins, the only mandate he will have will be for not being George Bush.

Skynji kjósendur þetta í einhverjum mæli er Kerry í miklum vanda. Vangaveltur mínar um að meintir sigrar Kerrys í kappræðum myndu lítt skila sér í könnunum (og þá líklega í kjörkassa) virðast hafa ræst ef marka má kannanir Gallup fyrir CNN.
Sumir hafa bent á að innbyggð skekkja kunni að vera í úrtaki Gallup þannig að halli á demókrata. Ég þekki ekki hvernig liggur í því, en bendi mönnum á að athuga RealClearPolitics en þar er alls kyns könnunum haldið til haga. Þegar litið er á þróunina undanfarna mánuði á línuritinu að neðan tekur maður fyrst eftir því hvað sveiflurnar eru miklar og maður á bágt með að trúa því að skoðanir almennings hafi sveiflast svo ört í vor og snemmsumars. Þarna eru hins vegar fyrst og fremst á ferðinni sveiflur milli úrtaka og rétt að hafa í huga að þær eru innan vikmarkanna ±4%. Í ágústbyrjun var flokksþing demókrata og þá jókst fylgi Kerrys verulega, en það gerði fylgi Bush líka og demókratar græddu miklu minna á þinginu en þeir stefndu að.

En hvað gerðist í september? Á maður að trúa því að repúblikanar hafi staðið sig svona miklu betur á sínu flokksþingi? Og síðan klúðrað því í lok mánaðarins? Svona veigamikil breyting á að vekja grunsemdir hjá manni og kannski ekki síður þegar litið er til þess að samhengi er milli niðurstaða í lok ágúst og byrjun október ef litið er framhjá september. Hugsanleg skýring á þessu er að kjósendur vestra þurfa að skrá sig og flestir skrá sig sem stuðningsmann annars hvors stóru flokkanna. Þegar verið er að smíða úrtök „líklegra kjósenda“ þurfa könnuðurnir því að reyna að finna „rétt“ hlutföll repúblikana og demókrata í bland við óháða. Það getur ráðið miklu um niðurstöðurnar eitt og sér, en einnig ýkt lítilvægar sveiflur verulega. Mig grunar að menn hafi undrast hvað flokksþingskippurinn hjá Kerry hafi verið lítill og stuttur og freistast til þess að eiga við úrtökin til þess að endurspegla kippinn eftir repúblikanaþingið betur. Það gekk hins vegar allt of vel með þeim afleiðingum að niðurstöðurnar voru bara grunsamlegar. Svo þeir hafa núllstillt aftur.

En ef menn líta framhjá þessum skrýtna september, reyna að útiloka „suðið“, taka tillit til vikmarka og reyna svo að draga sem einfaldasta línu fyrir hvorn frambjóðanda má vissulega greina ákveðna þróun, sem gefur til kynna að fylgi þeirra félaga hafi verið jafnt í mars, Kerry svo siglt fram úr Bush en komist á sléttu, sem hann hefur haldið sig á og jafnvel dalað eilítið. Bush hafi hins vegar sótt í sig veðrið eftir verulega lægð í maí og farið aftur fram úr Kerry þegar áhrifa flokksþings demókrata hætti að gæta.

Á hinn bóginn er rétt að ítreka að slíkar kannanir eiga ekki endilega við í einstökum ríkjum og vegna kjörmannakerfisins kunna afar litlar sveiflur í ríkjum á borð við Wisconsin, Iowa og Flórídu að ráða baggamuninn. Sá meðbyr, sem Kerry þó fékk í kappræðunum, er nú þorrinn. Á næstu tæpum tveimur vikum munu kosningamaskínurnar ráða úrslitunum og fáir efast um að þar séu repúblikanar með mun betra lið.

Bush sigrar

2004-10-14T05:23:00.000Z

Bandarískir fjölmiðlar láta ekki að sér hæða og hafa þegar gert kannanir eftir kappræðurnar. Samkvæmt þeim hefur Kerry vinninginn í kappræðunum, en áhrifin á það hvað menn hyggjast kjósa virðast hverfandi sem fyrr.

En ég ætla samt að lýsa því yfir að Bush muni sigra þetta. Það byggi ég á tvennu:

Í fyrsta lagi eiga flestar kannanir að endurspegla hug bandarísku þjóðarinnar allrar. Það kemur málinu hins vegar sáralítið við vegna kjördæmakerfisins. Ef menn skoða kannanir, sem gerðar eru í einstökum ríkjum, bendir allt til þess að Bush sigri þetta næsta auðveldlega. Síðustu tölur hjá Electoral Vote benda til þess að Bush fái 291 kjörmann, en Kerry 228.

Í öðru lagi eru upplýsingakerfi, sem byggja á veðbankahugmyndum, á einu máli um að Bush hafi þetta. Þegar þetta er ritað eru hlutföllin hjá Tradesports 54,3% fyrir Bush og 45,0% fyrir Kerry. Ég hneigist eindregið til þess að taka meira mark á slíkum upplýsingakerfum en skoðanakönnunum þegar horft er meira en 2-3 daga fram í tímann.

Kappræðurnar 0-0

2004-10-14T04:45:00.000Z

Ég veit ekki hvort að síðustu kappræðurnar skipta nokkru máli. Manni skilst að John Kerry hafi unnið þær tvær fyrri, en samt hefur honum afar lítið gengið að saxa á forskot George Bush. Og nú eru þrjár vikur eftir.

Ég er ekki í nokkrum vafa um að kappræðurnar hafa hjálpað Kerry verulega, fyrst og fremst með því að sannfæra bandarískan almenning um að hann sé nægilega forsetalegur. En honum hefur aldrei tekist að slá í gegn í kappræðunum. Forsetanum raunar tæpast heldur ef frá eru talin alþýðleg tilsvör og skopskyn. En Bush hefur aldrei haft orð á sér fyrir að vera neinn ræðusnillingur, þannig að væntingarnar voru takmarkaðar líka og ljóst að stuðningsmenn hans og kjósendur hrífast af einhverjum öðrum eiginleikum hans. Kerry er á hinn bóginn mun fágaðri ræðumaður en varla neinn Demosþenes heldur.

Munurinn er sá að Bush þurfti bara að komast hjá niðurlægingu í kappæðunum en Kerry þurfti að sýna algera yfirburði og finna eitthvert töframóment. Bush tókst ætlunarverk sitt og gott betur, hann var alveg fyllilega frambærilegur og miklu betri í að ná persónulegu sambandi við áhorfendur. Kerry tókst á hinn bóginn ekki að gera nein kraftaverk og hætti meira til þess að fara með rulluna likt og honum sjálfum væri farið að leiðast klisjurnar.

Þess vegna fellst ég ekki á að Kerry hafi „unnið“ kappræðurnar 3-0 líkt og spunameistarar demókrata vilja halda fram. Mér finnst nær að setja það fram með þeim hætti að áskorandanum hafi aldrei tekist að koma rothöggi á þungavigtarmeistarann og stigin hafi fallið hnífjafnt. Staðan er því 0-0 og það þýðir að meistarinn heldur beltinu.

Flatneskjulegar líkingar sem þessar duga þó skammt. Sem fyrr segir eru þrjár vikur eftir og allt getur gerst. Tilfinning mín er þó sú að eitthvað óvænt þurfi að gerast til þess að Bush haldi ekki naumum meirihluta sínum. Flest óvænt atvik utan kosningabaráttunar eru hins vegar fremur til þess fallin að auka forskot forsetans. Og ef maður ber saman kosningastjórnir kandídatanna sýnist manni að Bush hafi mun flinkari menn í vinnu hjá sér. Það sakar ekki heldur að Rudy Giuliani hefur beitt sér æ meira í kosningabaráttunni undanfarnar vikur og menn ættu ekki að vanmeta persónulegar vinsældir hans.

Hvað getur þá breytt stöðunni Kerry í vil? Að mínu viti er þrennt helst að nefna:

Þorri nýskráðra kjósenda reynist halla sér að Kerry
Spillingarhneyksli
Stórfengleg hryðjuverk

Af þessu finnst mér hið fyrsta sennilegast. Spillingarhneyksli er afar ósennilegt (nóg hafa menn snuðrað í kringum Halliburton og allt það) enda væri það sjálfsagt alltof seint fram komið úr þessu. Stórfengleg hryðjuverk vonar maður vitaskuld að verði ekki framin, en þau geta átt sér stað. Þá er spurningin hvað gerist. Annars vegar geta menn hugsað sem svo, að allar þessar ráðstafanir Bush hafi komið fyrir ekki, en það getur eins farið á hinn veginn, að menn verði enn ákveðnari að halda settri stefnu. Ég hef frekar trú á því. Bandarískur þjóðarkarakter er lítt fyrir að láta ógna sér til einhvers.

Sjáum til. Þetta verða örugglega ekki síðustu athugasemdirnar um kosningarnar vestra.

Þjóðin talar?

2004-10-13T17:53:00.000Z

Ég sé það á fréttavef Morgunblaðsins að Þjóðarhreyfingin — hvorki meira né minna — hafi sent frá sér ályktun, þar sem þess er krafist í nafni þjóðarinnar að Ísland verði tekið af lista hinna staðföstu þjóða, sem stóðu með Bandaríkjunum að því að koma Saddam Hussein frá völdum, og að þeir Davíð Oddsson og Halldór Ásgrímsson segi af sér í þokkabót. Undir þessa ályktun skrifa svo þeir Hans Kristján Árnason og Ólafur Hannibalsson, sem eru vitaskuld ekki nema lítill hluti þjóðarinnar. Ég veit ekki um aðra landa mína, en ég kæri mig ekki um að þessir karlar tali í mínu nafni eða þjóðarinnar. Nú eru þeir Hosi og Óli Hann gamansamir menn, en gátu þeir virkilega ekki valið sér betri tíma en þegar verið er að upplýsa um fund fjöldagrafa í Írak?

Taugatitringur vestanhafs

2004-10-13T17:25:00.000Z

Maður sér í fréttum fyrir vestan að einhverjar sjónvarpsstöðvar hafi í hyggju að sýna heimildarmyndina Stolen Honor viku fyrir forsetakosningarnar 2. nóvember, en í henni lýsa gamlir vopnabræður John Kerrys því hvernig hann hafi orðið stríðshetja á vafasaman hátt, svo ekki sé dýpra í árinni tekið og nánast gerst sekur um föðurlandssvik með því að funda með Viet Cong á sama tíma og Bandaríkin áttu í stríði við þá, en þá var Kerry enn í Bandaríkjaher. Þetta eru mikið sömu mennirnir og komu fram í Swiftboat Vets auglýsingunum, sem styggðu kosningastjórn Kerrys hvað mest á dögunum. Demókratar eru svo taugaveiklaðir vegna þessara áformuðu sýninga, að þeir eru að reyna að koma í veg fyrir þær með kæru til bandaríska kosningaeftirlitsins FEC. Sumar helstu málpípur þeirra eru alveg brjálaðar út af þessu og finnst þetta jaðra við kosningasvindl. Það, sem mér finnst samt skrýtnast, er að þetta er meira og minna sama liðið og var ánægðast með framlag loddarans Michaels Moore til kosningabaráttunnar.

ÍslEnska í Mogga

2004-10-13T16:55:00.000Z

Fannst skrýtið að sjá skýringarlausa auglýsingu á ensku í Morgunblaðinu í morgun. Á blaðsíðu 19 má finna fullkomlega óskiljanlega auglýsingu á lögmannaensku, en eftir því sem ég kemst næst fjallar hún um framsal á tryggingasamningum eða eitthvað ámóta. Fram að þessu hafa auglýsingar í Mogganum ávallt verið á íslensku, þó vitaskuld hafi þar stundum birst auglýsingar á tveimur eða þremur tungum, en íslenskan hefur ávallt verið þar á meðal. Sjálfur gerði ég eitt sin auglýsingu þar sem fyrirsögnin var á kínversku!

Sumum finnst þetta kannski tittlingaskítur hjá mér, þetta gildi einu. En hvað fyndist mönnum ef Vífilfell auglýsti bara „Enjoy Coca-Cola“? Ég hugsa að margan hnykkti við.

Svo fannst mér ekki bæta úr skák að sjá í myndatexta á baksíðu að kúabóndinn söngelski, Árni Brynjólfsson, hefði komið sér upp „róbóta“. Ég hélt að Nýjasta tækni og vísindi hefði algerlega fest orðið „þjarkur“ í málinu yfir þessi þing.

Pólitísk slagsíða í Fréttablaðinu?

2004-10-10T17:53:00.000Z

Við hjónin brugðum okkur á Ölstofuna í gær og gengum þar í flasið á mikill fjölmiðlahersingu, sem þangað kom úr þritugsafmæli Svanhildar Hólm Valsdóttur. Þar á meðal voru nokkrir blaðamenn DV og við Kristján Guy Burgess fréttastjóri tókum tal saman. Ég var eitthvað að hnýta í það, sem mér finnst miður fara hjá DV, en Kristján varðist fimlega og færði ágæt rök fyrir stefnu blaðsins þó ég hafi nú ekki fallist á þau öll. En þetta er nú líka mikið spurning um smekk.

En síðan sneri hann umræðuefninu að öðru og spurði hvernig lægi í gagnrýni minni á Baugsmiðlana, hvort ég teldi í alvöru að Jón Ásgeir Jóhannesson væri að ryðja sér til rúms í fjölmiðlum til þess að beita þeim pólitískt og þar fram eftir götum. Ég ítrekaði það, sem ég hef sagt hvað eftir annað í ræðu og riti, að ég teldi ekkert — alls ekkert — að því að fjölmiðlar væru pólitískir og væri raunar þeirrar skoðunar að miðlar ættu að vera pólitískir. Og ef menn væru að gerast fjölmiðlafurstar af hégóma væri voða lítið út á það að setja. Hitt fyndist mér miklu alvarlegra að miðlum sé beitt fyrir viðskiptavagn eigandans eða persónulega málsvörn þeirra. Tala nú ekki um þegar þræðirnir eru faldir eins og var framan af hjá Fréttablaðinu og enn þann dag í dag nefnir blaðið það ekki einu orði þegar fjallað er um fyrirtæki í eignavenslum við það sjálft.

Þessi viðræða okkar Kristjáns var í mesta bróðerni, en ég fór að velta því fyrir mér í framhaldinu hvort það væri e.t.v. einhver pólitísk slagsíða á Fréttablaðinu umfram það, sem eðlilegt má teljast. Sjálfsagt er auðvelt að finna dæmi þess að svona sé tekið á stjórninni og hinsegin á stjórnarandstöðunni í Fréttablaðinu. Og kannski skilin milli skoðana og frétta (eða fréttamats) séu ekki alltaf nógu skörp þar á bænum. En gerir það svo mikið til? Þegar skoðanir eru annars vegar held ég ekki. Ég og aðrir lesendur hljótum að geta séð í gegnum það. En það er verra þegar raunveruleikinn er endurspeglaður einhvernveginn allt öðru vísi en hann er og lesendum svo eftirlátið að draga ályktanir, sem eru einmitt að höfði blaðsins. Þegar fjölmiðlalögin voru til umfjöllunar — jafnmikilvægt mál og þau voru — var slátturinn á Fréttablaðinu t.d. þannig að lesendur þess áttu erfitt með að draga aðra ályktun en að annað væri varla í fréttum og nánast heimsslit í nánd.

En síðan þegar ég opna Fréttablaðið í morgun sé ég frétt, sem mér finnst gefa til kynna hvernig pólitískar skoðanir lita fréttamat og eiga hugsanlega að „hjálpa“ lesendum við að hanna heimsmyndina að hætti blaðsins. Það voru nefnilega kosningar í Ástralíu þar sem helsta kosningamálið var stríðið í Írak. Skemmst er frá að segja að John Howard vann stórsigur í þessu tíunda stærsta lýðræðisríki hins vestræna heims. Fréttablaðinu þótti það lítil frétt, eindálkur á síðu tvö. Það er kannski ekki mikið út á það að setja, svona út af fyrir sig, en þegar það er skoðað í samhengi er raunin önnur.

Muna menn hvernig kosningaúrslitum á Spáni voru gerð skil í Fréttablaðinu í vor? Það var bara aðalfréttin þann dag. Miklu stærri frétt en sigur Pútíns í forsetakosningum í Rússlandi sama dag. En í gær voru úrslitin í Ástralíu jafnspennandi og að sjö Danir hafi villst á gönguferð í þoku í Bláfjöllum. Nánast ekki-frétt. Þannig að kannski er ástæða til þess að skoða fréttaflutning Fréttablaðsins betur með tilliti til pólitíkur.

Nýtt og betra dót

2004-10-09T18:11:00.000Z

Ég er farinn að finna fyrir því að tölvan mín er komin til ára sinna. Ég er með 500MHz G4 vél og hún er að verða fimm ára gömul. Á sínum tíma var þetta fínasta vélin frá Apple og hún dugar svo sem enn í flesta venjulega vinnslu. En ég finn hvernig hún er að sligast í sumum verkefnum og er farinn að haga vinnunni eftir því hvað ég nenni að leggja á greyið. Þannig á það auðvitað ekki að vera, verkfærin eiga að vera sniðin að verkunum en ekki öfugt.

Þannig að ég er farinn að horfa í kringum mig eftir nýrri vél (og farinn að hugsa um hvernig ég get notað þá gömlu til annarra þarfa). Þetta er erfitt val.

Helst af öllu vildi ég vökvakælda G5 PowerBook frá Apple, en gallinn er sá að hún er því miður ekki ennþá til. Og ég veit ekki hvort ég hef tíma til þess að bíða þangað til næsta sumars þegar von er á slíkri græju. Hún myndi henta mér fullkomlega, ég væri þá með færanlega tölvu sem ég gæti notað jöfnum höndum í vinnunni, heima eða hvar annars staðar sem mér hentaði. Það er líka hluti vandans, að mig vantar vél heima, en ef mér tekst ekki að finna lausn á því innan tíðar á konan eftir að setja upp Wintel-kassa, sem hún á einhversstaðar í fórum sínum.

Hugsanlega leysi ég vandann í bili með því að koma mér upp nýja iMakkanum heima. Þetta er sjálfsagt snotrasta tölva heims, en kramið er ekkert til þess að skammast sín fyrir. Það er sæmilega sprækur G5 örgjörvi í henni og annað það helsta, sem nútímatölvu má prýða. Aðalkosturinn er þó hversu lítið fer fyrir henni, hún er lítið meira en skjárinn. Það er hægt að hafa hana á borði, en svo má líka hengja hana upp á vegg. Þá er tilvalið að hafa blátannar-lyklaborð og mús við hana og þá er rafmagnssnúran eina snúran í spilinu (netið fer vitaskuld um Airport), Ef ég ætti pening myndi ég sjálfsagt kaupa 2-3 slíkar, eina í eldhúsið, aðra í svefnherbergið og eina inn til stelpnanna. En því ríkidæmi er nú ekki að heilsa að sinni, allir aurar fara í dyrakarma, málningu og þess háttar.

Það breytir ekki því að mig er sárlega farið að skorta nýrri og betri vél í vinnuna. Þá kemur ekkert til greina nema tveggja örgjörva G5 á harðaspretti. Hún þarf líka að vera með alvöru skjákorti. Ég á raunar mjög fínan skjá, sem mun endast vel enn um sinn, en stundum sakna ég þess að hafa ekki tvo skjái eins og ég vandist við á Mogganum í den. Kannski maður bæti úr því. En það er fleira, sem þarf að huga að. Diskapláss er eitt, manni dugir lítið minna en 200Gb diskur, en svo eru öryggisafritin annar handleggur. Ég hef trassað þau alltof mikið og tek ekki regluleg afrit nema af hinu allra nauðsynlegasta. Ef vel ætti að vera þyrfti maður að spegla diskinn og taka mánaðarleg heildarafrit auk daglegra viðaukaafrita. Sjáum til.

Þarf maður meira dót? Tja, fartölvuvöntun mín er enn óleyst. Ég get ekki heldur neitað því að mig langar ægilega mikið í iPod. Eins þarf ég að fara að huga að nýjum síma og sá þarf að geta talað við tölvuna mína. Þar koma SonyEricsson símarnir sterkir inn. P910i er góður sími þó hann sé eilítið klunnalegur. Bróðir minn á einn slíkan og ég hef prófað hann og líkaði vel við flest. Notandaskilin eru þó fullmikið í stíl við ytra útlit.

Rónar í Reykjavík

2004-10-09T16:53:00.000Z

Ég var að ganga eftir Austurstræti nú á laugardagseftirmiðdegi og eins og vanalega var varla sála á ferli í bænum. Sýndist samt vera sæmilegt að gera á kaffihúsunum. En síðan gekk ég framhjá Kaffi Austurstræti og þar fyrir utan var þröng af ógæfufólki að rífast heiftúðlega um einhverja óskiljanlega hluti, sem engir nema rónar rífast um. Aldursbilið var breitt, en kynslóðabilið algerlega brúað af áfengissýki og slæmum tönnum.

Svona er þetta oftar en ekki í kringum þessa búllu. Á fallegum sumardögum var ástandið Vallarstrætismegin og út á Austurvöll alveg óþolandi þar sem þessir þrælar Bakkusar veltust um í áflogum og rugli. Hvernig var það, var það ekki ein helsta uppgefna ástæðan fyrir því að Reykjavíkurborg lagði nektarbúllurnar í einelti um árið, að þær sköðuðu ímynd miðbæjarins? Ég fæ ekki séð að ástandið — nú eða ímyndin — hafi neitt skánað. Síður en svo. En hin sorglega staðreynd er sú að borgaryfirvöld hafa afar takmarkaðan áhuga á miðbænum og virðast raunar gera allt, sem í þeirra valdi stendur, til þess að gera miðbæinn að auðn. Ég ætti kannski að stinga því að Björgólfi að kaupa Austurstræti 6 og gera eitthvað skemmtilegt úr því.

Gramsað í iTunes búðinni

2004-10-08T18:45:00.000Z

Var að heyra gamla 10cc slagarann Good Morning Judge í útvarpinu. Mér fannst 10cc alltaf fremur léttvægt band, tyggjórokkarar eða eitthvað svoleiðis. En lagið minnti mig á eitthvað... og svo mundi ég: Þetta er sama riffið og Rainbow, hljómsveit Ritchie Blackmores (Deep Purple), gerði svo afskaplega góð skil 2-3 árum áður í laginu Light in the Black. iTunes búðin hjá Apple er alger snilld. Hvenær fáum við að versla í henni?

Um blogg og vef

2004-10-08T16:40:00.000Z

Ég veit að sumir stórbloggarar hafa kvartað undan því að Blogger sé ekki nógu stöðug græja og kikni stundum undan álagi. Ég hef ekki orðið var við það og kannski hefur ástandið lagast eftir að Google tók Blogger undir sinn náðarfaðm. En ég hef líka aðeins kíkt á græjur eins og Movable Type og það má vera að ég fari þá leið ef bloggurinn verður umfangsmikill.

Ég hef nefnilega tekið eftir því að mér hættir til að vera nokkuð langorður, svona miðað við blogga almennt. Og hvað á ég að gera ef ég vil beinlínis skrifa greinar? Þá er bloggformið þanið til hins ýtrasta. Mér líst raunar ágætlega á tæki eins og Plone og sjálfsagt þarf ég að koma mér upp almennilegum vef með því eða ámóta tækni. Ég á mikið af gömlum skrifum, sem mér finnst rétt að láta liggja á netinu, en síðan er urmull af öðru dóti sem eftir mann liggur: letur, skopmyndir og annað. En ef ég fer út í slíkt þá þarf ég eiginlega að koma mér upp sérvél í það. Sjáum til...

P.S. Ég hefði átt að skrifa meira um vandræðaleysi Blogger. Uppfærslan á þessum pósti hékk í hálftíma. 8(

Aðeins að fínstilla fókusinn...

2004-10-08T15:41:00.000Z

Jamm, ljósmyndatækninni fleygir fram sem aldrei fyrr. Það virðast allir vera með stafrænar myndavélar (nema ég), litvinnsla er orðin á allra færi og okkur berast nákvæmar gervihnattamyndir af bakgörðum okkar og sólkerfum í marga milljóna ljósára fjarlægð. Svo maður á kannski ekki að vera hissa.

En mér finnst þetta samt svo falleg mynd að ég birti hana samt. Þetta er sumsé mynd af frumeindum. Kísilfrumeindapörum (Si) nánar tiltekið og upplausnin er 0,6Å. Ekki slæmt. Hún var tekin af vísindamönnum í Oak Ridge Tennessee. Rétt er að taka fram að kísilfrumeindir eru ekki rauðar. Rafeindasmásjármyndin er svarthvít, en boffinarnir í Oak Ridge bættu rauðu slikjunni við til skrauts.

Það hafa áður verið teknar myndir af frumeindum en aldrei jafnskarpar og þessi. Þær verða tæpast miklu skarpari, enda frumeindir ekki beint afmarkaðir hlutir. Nifteindirnar og róteindirnar kunna að vera það í teoríunni en rafeindirnar mynda óljósan skýjahjúp umhverfis þær. Sjálfar eindirnar eru síðan agnarsmáar miðað við frumeindina alla, þannig að þó kjarninn (99.99% af massa frumeindarinnar) væri á stærð við meðalbaun á Lækjartorgi væru rafeindirnar á sveimi yfir Tjörninni og höfninni. Þær eru svo smáar að þær hafa nánast engan massa, aðeins hleðslu.

Google leitar í bókum

2004-10-08T15:06:00.000Z

Ég er ekki frá því að Google sé besta græjan, sem vefurinn hefur fært okkur. Það segir sína sögu að hin nýja enska sögn hefur verið tekin upp í íslensku líka: menn gúggla hitt og þetta. Og ef eitthvað finnst ekki með Google er það tæpast þess virði að vita.

Forsvarsmenn Google kynntu það á bókamessunni í Frankfurt að innan skamms verði líka hægt að leita í bókum á vefnum og mun þjónustan heita Google Print. Þeir hyggjast skima inn hundruð þúsunda bóka í samstarfi við bókaútgefendur, tölvutaka textann og gefa almenningi kost á að leita í bókunum. Svo verður unnt að sjá viðkomandi síðu og eitthvað fyrir framan og aftan. Til hægðarauka verða svo slóðir til netbókabúða eins og Amazon þannig að menn geti fest kaup á þeim. Google ætlar ekki að gerast bóksali. Það, sem kynni þó að setja strik í reikninginn, er að einnig er mögulegt að smella á útgefandann og kaupa beint af honum. Sjáum til hvaða áhrif það hefur. Nú er það svo að það hefur um nokkurt skeið verið unnt að leita í innihaldi bóka á Amazon, en úrvalið hefur verið fremur takmarkað til þessa. Google á eftir breyta því. Fyrir fróðleiksfúsa netverja verður það alger himnasending.

Leyniformúlan

2004-10-08T13:29:00.002Z

Ég þykist vera nokkuð lunkinn í eldhúsinu og sé raunar að mestu um eldamennskuna á heimilinu. Þessa leikni þakka ég móður minni Áslaugu Ragnars, sem meðal annars hefur sér til frægðar unnið að skrifa hina góðkunnu matreiðslubók Maturinn hennar mömmu (í eintakið mitt skrifaði hún að bókin hefði verið skrifuð fyrir mig!), og síðan hinum góðkunna athafnamanni og menningarvita Ásgeiri Þór Davíðssyni, en hann ól mig upp í messum Landhelgisgæslunnar á unglingsárum og kenndi mér öll helstu trixin.

En ég ætlaði nú ekki að mæra mig eða leiðbeinendur mína í matargerðarlist, heldur fremur að benda fólki á alveg dýrðlega sósu, sem mér finnst ómissandi í hvert eldhús. Þetta er ostrusósan frá Blue Dragon. Hana má svo sem nota eintóma út á hrísgrjón líkt og sojasósu, en mér finnst hún miklu heilladrýgri í almenna sósugerð. Þó ostrusósan sé kantónsk að uppruna er algerlega ástæðulaust að nota hana aðeins í austurlenska matargerð. Ég nota slettu af henni í venjulega brúnsósu, pottrétti og hvaðeina. Það þarf ekki mikið af henni til þess að gefa þetta aukalega „je ne sais quoi", sem hæglega skilur milli feigs og ófeigs í eldamennskunni. Og hún er ekki mjög bragðsterk heldur, þannig að það þarf ekki að óttast að hún yfirgnævi uppistöðuna.

Ísland utan Evrópu í Spectator

2004-10-08T11:54:00.000Z

Í nýjasta tölublaði The Spectator, sem að mínu viti er best skrifaða tímarit í heimi, er að finna grein eftir Evrópuþingmanninn Daniel Hannan, sem var í heimsókn hér á landi fyrir nokkrum vikum og Egill Helgason ræddi m.a. við í þætti sínum, Silfri Egils.

Greinin ber fyrirsögnina Blue-eyed sheiks eða „Bláeygir sheikar“ svo maður þýði þetta lauslega. Hann fjallar um ríkidæmi Íslendinga og stærð í alþjóðasamfélaginu, sem sé úr öllu samhengi við fjölda landsmanna og náttúruauðævi. Hann rekur íslenska efnahagsundrið til þrennra hluta: inngöngu landsins í Evrópska efnahagssvæðið, frjálslyndrar efnahagsstefnu í kjölfarið og staðfestu Íslands utan Evrópusambandsins. Hann lýkur grein sinni svo:

Iceland’s most famous novelist, Halldór Laxness, won the Nobel Prize with a book called Independent People. That phrase — Sjalfstætt Folk — has a resonance on the island that is difficult for foreigners to grasp. Icelanders believe that self-government is the natural condition for a sturdy, free-standing citizenry. They understand that there is a connection between living in an independent state and living independently from the state. They have no more desire to submit to international than to national regulation. That attitude has made them the happiest, freest and wealthiest people on earth. Long may they remain so.

Gereyðingarvopnin

2004-10-07T16:02:00.000Z

Enn og aftur gera menn mikið úr því að búið sé að „sanna“ að Saddam Hussein hafi engin gereyðingarvopn átt og innrásin í Írak því á sandi byggð. Látum vera að meint gereyðingarvopn voru aldrei nema ein ástæða af mörgum fyrir inngripunum. Og látum líka vera að enginn, alls enginn, getur litið fram hjá því að Saddam réði yfir skelfilegum vopnum af því taginu og beitti þeim gegn Írönum, Kúrdum og eigin borgurum. Hvað af þeim varð er svo önnur saga, en margnefndur Saddam vildi af einhverjum ástæðum ekki leyfa neinum að fylgjast með því hvað af þeim yrði, sem aftur varð eitt af kornunum, er fylltu mælinn.

Þegar David Kay lét af störfum vortu tekin viðtöl við hann þar sem hann efaðist um að gereyðingarvopn myndu nokkru sinni finnast í Írak. Mál hans var einstaklega afflutt af andstæðingum innrásarinnar og vinum Saddams. Allir litu t.d. fram hjá því að hann taldi sérstakt áhyggjuefni að einhver vopn hefðu komist úr landi og nefndi Sýrland sérstaklega til sögunnar. Hann ítrekaði að ástæðurnar til hernaðar gegn Saddam hafi verið nægar þó sjaldan væri til þess vitnað og sagði svo:

„I must say, I actually think what we learned during the inspections made Iraq a more dangerous place potentially than in fact we thought it was even before the war.“

Allt verður þetta svo enn athyglisverðara þessa dagana, þegar meira og meira kemur í ljós um spillinguna hjá Sameinuðu þjóðunum, hvernig Saddam notfærði sér hið blinda auga SÞ, hvernig Írakar reiddu sig á Frakka, mútuðu mönnum hægri vinstri og þar fram eftir götum.

Aðalatriðið í þessu samhengi er hins vegar það að Saddam Hussein hafði átt gereyðingarvopn, sem hann hikaði ekki við að beita og hann miðaði leynt og ljóst að því að koma sér upp nýjum gereyðingarvopnum við fyrstu hentugleika. Efist menn um það geta þeir lesið sig til dauðs á Duelfer-skýrslunni eða rennt augum yfir grein Mahdi Obeidi í NYT, en hann er fyrrverandi kjarnorkuáætlunarstjóri Saddams. Hann segir m.a.:

„Threat is always a matter of perception, but our nuclear program could have been reinstituted at the snap of Saddam Hussein’s fingers. The sanctions and the lucrative oil-for-food program had served as powerful deterrents, but world events - like Iran’s current efforts to step up its nuclear ambitions - might well have changed the situation.

Iraqi scientists had the knowledge and the designs needed to jumpstart the program if necessary. And there is no question that we could have done so very quickly. In the late 1980’s, we put together the most efficient covert nuclear program the world has ever seen. In about three years, we gained the ability to enrich uranium and nearly become a nuclear threat; we built an effective centrifuge from scratch, even though we started with no knowledge of centrifuge technology. Had Saddam Hussein ordered it and the world looked the other way, we might have shaved months if not years off our previous efforts.“

En voru gereyðingarvopnadraumar Saddams næg ástæða til þess að leggja í herför gegn honum? Ég tel svo vera, en skil þá sem eru á öðru máli og sú deila verður seint til lykta leidd. En meginástæðan fyrir herförinni var sú, að Saddam virti ekki vopnahlésskilmála þá sem hann undirgekkst eftir að hernámsliði hans var stökkt frá Kúveit. Þar að baki bjuggu margvísleg rök önnur, en á endanum snerist um hættuna af Saddam og hvort öðum bæri að gera eitthvað í henni.

Það sem eftir stendur — og er miklu athyglisverðara umræðuefni — er það hversu ótrúlega Saddam varð ágengt við að spilla alþjóðasamfélaginu, hvernig hin og þessi ríki létu eins og leppar hans og hvernig ótrúlegasta fólk er enn upptekið við að láta eins og heimurinn væri betri heimur er Saddam og böðlar hans hefðu bara verið látnir í friði.

Egill kominn á skrið

2004-10-07T11:51:00.000Z

Egill Helgason, sem stýrt hefur Silfri Egils af myndugleik undanfarin ár, er farinn að láta til sín taka á vefnum á nýjan leik. Það er vel, því þó Egill sé ágætur þáttastjórnandi er hann ekki síðri penni. Ég held líka að vefurinn henti honum einkar vel, því þar er formið knappt og tilefnin geta verið smá og stór. Stundum aðeins örmyndir úr hversdagslífinu, sem ekki kalla á neina frekari umræðu eða þrætubók. Egill er fjarskafínn í því.

Sumir vinir mínir finna að því að Egill gæti ekki hlutleysis sem skyldi. Hann sé rammpólitískur, haldi eigin sérviskum að áhorfendum, velji gesti eftir pólitískum hentugleikum og þar fram eftir götum. Mér finnst þessi gagnrýni ekki eiga við. Það má vel vera að eitthvað sé til í þessum aðfinnslum, en hvað með það? Er það ekki einmitt það, sem gerir Silfrið sérstakt, að stjórnandinn hikar ekki við að taka afstöðu ef því er að skipta? (Stundum grunar mig raunar að Egill látist hafa hinar og þessar skoðanir til þess að kreista fram andmæli hjá viðmælendunum.) En þó þetta væri allt satt og meira til — segjum að Egill gengi erinda einhverra pólitískra afla eða eigenda Norðurljósa — þá hvað? Ég treysti mér og öðrum til þess að taka öllum skoðunum með eðlilegum fyrirvara. Alveg eins og fólk veit að ástæðulaust er að trúa öllum auglýsingum eins og nýju neti.

Á sama tíma og ýtrustu kröfur verður að gera til fréttaflutnings er það einmitt punkturinn við umræðuþætti eins og Silfrið, að þar hafi menn svigrúm til þess að koma skoðunum sínum á framfæri, vel eða illa ígrunduðum. Það er svo áhorfenda að leggja mat á þær. Og ef það gætir slagsíðu, nú þá skynja menn hana og taka þáttinn með þeim fyrirvara. Eða við hverju búast menn í pólitískum þætti?

Klanið og demókratar

2004-10-06T16:01:00.000Z

Það mætti halda að kosningabaráttan vestra sé að harðna til muna. Það berast fregnir af skotárás á kosningamiðstöð repúblikana í Tennessee, aðra í Vestur-Virginíu, það er ráðist inn á enn aðra í Flórídu, hvaðanæva berast fregnir af skemmdarverkum á bílum með límmiða til stuðnings Bush og í Wisconsin var logandi hakakross settur niður í garðinum hjá manni, sem dirfðist að opinbera stuðning sinn við Bush. Það, sem þó hefur sjálfsagt stuðað flesta er þegar rummungar í stuðningsliði Kerrys tóku spjald af þriggja ára gamalli telpu og rifu í tætlur vegna þess að á því stóðu nöfn Bush og Cheneys. Barnið brast vitaskuld í grát.

Það eru vondir menn, sem leggja til atlögu við börn með þessum hætti. En það er sérstaklega einkennilegt í ljósi þess að þessir aktívistar telja sjálfa sig einatt þess umkomna að eigna sér einum friðarvilja, fóstra skoðanafrelsið, menningarlega fjölbreytni og það allt. Og það er þetta sama lið, sem líkir Bush við Hitler. Eins og það sé ekki nógu ósmekklegt út af fyrir sig (þó ekki væri nema fyrir fórnarlömb heimstyrjaldarinnar síðari og Helfararinnar), en þessi vinnubrögð minna einmitt á aðfarir brúnstakka Hitlers á sínum tíma. En þeir hafa lært eitt og annað af skoðanabræðrum sínum í Ku Klux Klan. Ætli það styttist ekki í hengingar?

Rodney Dangerfield allur

2004-10-06T03:57:00.000Z

Var að frétta að Rodney Dangerfield hefði verið að halda á vit feðra sinna í kjölfar hjartaaðgerðar. Hann grínaðist með það þear hann var lagður inn á þann hátt að „If things go right, I'll be there about a week and if things don't go right, I'll be there about an hour and a half.“ Það fór nú ekki þannig, hann féll í dá og lést tveimur vikum síðar.

DV í sjálfsmorðshug?

2004-10-06T03:14:00.000Z

Er ég einn um að klóra mér í hausnum þegar DV dettur inn um lúguna?

Ég skal taka fram að ég hef aldrei verið mjög hrifinn af DV sem miðli, ekki einu sinni meðan ég vann þar eitt sumar. En það hefur aldrei verið nándarinnar jafnlélegt og nú. Blaðið er komið út í jaðar fjölmiðlunar, uppfullt af furðufréttum og fréttleysum, misillauppdiktuðum.

Um daginn skrifaði Jakob Bjarnar (afar fyndna raunar) grein um það hvernig Tvíhöfði hefur gabbað nígerískan svikahrapp sundur og saman í beini útsendingu. Hið skrýtna er að minn góði vinur Jakob hefur sem blaðamaður DV tekið þátt í gabbinu og fjallar svo um það. Það er tæpast í samræmi við siðareglur, en gott og vel, skaðinn er hverfandi... nema fyrir DV því lesendur hljóta að spyrja sig hvort blaðið og blaðamenn þess taki sig ekki alvarlegar en þetta.

Svo sér maður fullkomna skáldfrétt um það að Björgólfur Thor Björgólfsson eigi að hafa nefnt ýmis fyrirtæki sín eftir hinum og þessum klámstjörnum. Svo eru nefnd dæmi en eins og kunnugt er leika flestar slíkar leikkonur í skjóli sviðsnafna. Og allar þær sem DV telur upp heita nöfnum úr steinaríkinu á borð við Topaz, Amber og Carrera ef ég man þetta rétt. Hvort skyldi nú vera líklegra, að Bjöggi þræði klámstjörnuregistrið í leit að fyrirtækjanöfnum eða náttúrufræðina? Og þrátt fyrir að þessari skýringu blaðsins sé hafnað með furðusvip af þeim, sem gerst ættu til að þekkja, er „fréttin“ samt burðargrein á innsíðu. Það er kannski ekkert að svona fáfengilegum og innistæðulausum vangaveltum, en tæpast eru þær til þess fallnar að auka trúverðugleika blaðsins. Má DV við því?

Steininn tók þó úr þegar á forsíðu er vísað til einkar ógeðfelldrar umgengni ógæfumanns á Suðurlandi við ferfætlinga, sem svo er tíunduð með flennimynd, lýsinga og viðtals inni í blaði. Ég fæ ekki af mér að lýsa þessu nánar hér, en þegar þessi sóðaskapur vall inn um lúguna hjá okkur hjónunum vildi maður helst ekki snerta á blaðinu og þakkaði fyrir að heimasætan er ekki læs ennþá. Þegar gesti bar að garði földum við blaðið. Það fór svo út í tunnu við fyrstu hentugleika.

Ritstjórar DV halda kannski að þeir séu að upplýsa lesendur sína um skuggahliðar mannlífsins eða eitthvað ámóta, en blaðið var í raun að sökkva niður á sama plan og umfjöllunarefnið. Allt sem vel kann að vera gert í DV fellur í skuggann af ógeðinu.

En það skrýtna er að ég er ekki áskrifandi að DV heldur er því dreift til okkar í óumbeðinni kynningaráskrift og sama dag og þessi ófögnuður var í blaðinu fylgdi seðill þar sem boðað var að áskriftardeildin myndi hringja í okkur innan skamms. Hvað ætli áskriftardeildin fái mikið af jákvæðum viðtökum þegar forsíðan er útbíuð á þennan hátt?

Þetta er ekki bara ógeðfellt heldur einkar heimskulegt líka. Nema það skipti eigendurna alls engu máli hvort blaðið seljist eða ekki.

Skástu hliðar DV eru upphitaðar hugmyndir, sem Gunnar Smári notaði með góðum árangri í Pressunni, Eintaki, Morgunpóstinum og Fókus hér áður fyrr. En væri ekki ráð að læra af mistökum Smára líka? Þegar við hófum útgáfu á vikublaðinu Eintaki vorum við næstum því búnir að drepa blaðið í öðru tölublaði með forsíðuumfjöllun um götun mannslíkams á sérkennilegustu stöðum. Forsíðan var engan veginn pornógrafísk en fólk gat samt ekki hugsað sér að hafa hana uppi við, hvað þá þar sem börn gætu gengið fram á hana. Við lærðum okkar lexíu þá, en Smári virðist hafa gleymt að segja Illuga og Mikka frá því.

Mér finnst DV ekki hafa slípast til frá því að núverandi eigendur sölsuðu það undir sig. Þvert á móti finnst mér það hafa versnað, bæði að efni og uppbyggingu. Og það fer hríðversnandi þessa dagana. Manni skilst að salan sé léleg og það er eins og það sé komin einhver örvænting í efnistökin. Þegar svona subbuskapur kórónar hauginn er erfitt að verjast þeirri hugsun að blaðið sé að fremja hægt og kvalafullt sjálfsmorð.

Ójafn leikur

2004-10-06T01:29:00.000Z

Sit hér og fylgist með kappræðum varaforsetaefnanna bandarísku, Dick Cheney og John Edwards. Það er skemmst frá að segja að þetta er ójafn leikur. Fyrir nú utan það að mér heyrist að Cheney vinni við það í frístundum að lesa inn á bíómynda-„trailera“ er hann að salla Edwards niður sem óvanan og illa upplýstan hillbilly. Cheney veit vafalaust sem er að hann er ekki heillandi persónuleiki og hann reynir á engan hátt að hrífa áhorfendur með sér. Hann hallar sér bara aftur og segir: „Svona er þetta, þetta viljum við gera og ykkar er valið.“ Milli þess sem hann leiðréttir mótframbjóðandann um grundvallaratriði, undirstrikar reynsluleysi Edwards og fortíð Kerrys í þinginu. Ég hugsa að flestir áhorfendur spyrji sig að því hvorum sé betur treystandi til þess að taka við stjórnvölnum og Cheney er eins og réttsýnn og lífsreyndur dómari við hliðina á fjálglegum bílasala.

Ég held að Edwards sé líka að gera mistök með því að hamra á því að eitthvað gruggugt sé við verktakafyrirtækið Halliburton (sem Cheney stýrði um hríð og kemur mjög við sögu í Írak þessa dagana). Annars vegar eru ásakanirnar of flóknar til þess að almenningur sé með þær á hreinu, en þar að auki held ég að áhorfendum finnist hann vera að vega að persónu Cheney í stað þess að halda sig við málefnin. Og hvað heldur Edwards að hann fiski mörg ný atkvæði með því?

John Kerry þótti standa sig mun betur í kappræðunum um daginn, en það virðist ekki vera að skila sér sem skyldi í könnunum. Ég sá skynsamlega skýringu á því á Málefnunum um daginn, en einn nafnleysingjanna þar benti á að bandarískt þjóðfélag væri fyrir löngu búið að skiptast í tvo hópa hvað varðaði afstöðuna til Íraks og hryðjuverkastríðsins. Karp Kerrys og George Bush um það myndi sjálfsagt skila fáum nýjum fylgismönnum eða breyta afstöðu einhverra. Þar myndi eitthvað annað ráða, t.d. innanríkismál, skattamál eða einfaldlega karakterinn. Ég held raunar að Kerry hafi orðið verulega ágengt við að bæta ytri ásýnd sína í kappræðunni, en samt virðist ríflegur meirihluti líklegra kjósenda (fleiri en hyggjast kjósa hann) betur treysta forsetanum en Kerry.

En kannski er þetta allt akademískt. Mér finnst líklegast að bandarískir kjósendur kjósi fánann þegar til kastanna kemur. Bandaríkin eiga í stríði og þá þarf mikið að ganga á ef menn fara að skipta um forseta á meðan svo stendur á. Áhersla Kerrys á stríðið vinnur gegn honum hvað það varðar.

Lagt upp á nýjan leik

2004-10-06T01:06:00.000Z

Mér finnst nánast einkennilegt að fara að skrifa blogg aftur eftir öll þessi ár. Endur fyrir löngu, áður en nokkrum hafði dottið orðið blogg í hug, hélt ég nefnilega blogg á saga.is. Það eru að verða tíu ár síðan. Raunar hófust þau skrif aðeins sem athugasemdir í .plan-skrána mína, sem unnt var að skoða með því að „fingera“ mig. Seinna fór ég að halda óreglulega dagbók á vefnum og harðkóðaði hana í BBEdit, sem var brillíant forrit þá og er ekki síðra núna. Þegar ég skipti um starfsvettvang og flutti mig yfir á Netdeild Morgunblaðsins lagðist þessi siður af hjá mér.

Í þá daga skrifaði ég mest um netið og tölvur. Það var varla að ég tæpti á stjórnmálum, nema þá í samhengi við netið. En það var svo sem nóg af slíkum vangaveltum. Hvað mætti og hvað ekki, hver hefði lögsögu yfir netinu, hvað með höfundarrétt og það allt. Mörgum spurningum af því taginu hefur verið svarað, en það er álitlegur bunki eftir af óleystum álitaefnum. Kannski ég drepi á slíkt hér.

Á hinn bóginn hef ég upp á síðkastið helst haft mig í frammi á opinberum vettvangi þegar stjórnmál eru annars vegar. Mér finnst líklegt að flestar athugasemdirnar hér verði af því taginu af vettvangi dagsins. En sjáum hvað setur. Nóg er af áhugamálunum og sérviskunum.

Látum ekki minnihluta þjóðar ráða

2004-06-10T07:00:00.000Z

Í kjölfar ákvörðunar herra Ólafs Ragnars Grímssonar, forseta Íslands, að synja fjölmiðlalögunum staðfestingar, hafa vaknað margvíslegar spurningar um næstu skref og skyldi engan undra. Vafi hefur leikið á valdi forsetans þar sem stjórnarskráin er hreint ekki nógu nákvæm hvað það varðar og í raun hefur það mál ekki verið til lykta leitt að lögum. Frekar en að kljást um slíkt var tekin pólitísk ákvörðun um að taka synjunaryfirlýsingu forsetans gilda og bera hana undir þjóðaratkvæði. Það er enda vafalaust sú leið, sem minnstum núningi mun valda.

Frá stofnun lýðveldis á Íslandi hefur embætti forseta Íslands verið í mótun. Forsetarnir hafa haft mismunandi stíl og áherslur, en þróunin hefur verið á eina lund til þessa: að forsetaembættið sé óháð og hafið yfir flokkapólitík, flokkadrætti, dægurþras og átök. Áherslan hefur verið lögð á það, sem sameinar okkur Íslendinga: íslenska þjóðmenningu, uppgræðslu lands og lýðs. Forsetaembættið hefur verið tákn sameiningar en ekki sundrungar. Þannig hefur það líka notið virðingar allra landsmanna, hvar í flokki, sem þeir standa, og ekki er annað að sjá en að nákvæmlega þannig vilji fólkið í landinu hafa það.

Engum blandast hugur um að með ákvörðun sinni hefur herra Ólafur Ragnar gerbreytt eðli forsetaembættisins og aukið völd þess til muna. Og hið merkilega er að það er gert með einni yfirlýsingu á Bessastöðum. Með því að grípafram fyrir hendur á lýðræðislega kjörnu Alþingi, sem tekið hefur ákvarðanir sínar með lögmætum hætti, hefur herra Ólafur Ragnar um leið fórnað öllu starfi fyrirrennara sinna til þess að hefja embættið yfir pólitísk deilumál líðandi stundar. Í þessu viðfangi er einnig rétt að minnast þess að forseti hét því í vor að taka virkari þátt í umræðu um þjóðfélagsmál næði hann endurkjöri hinn 26. júní og mun því að líkindum færast heldur í aukana. Forseti Íslands situr ekki lengur á friðarstóli heldur er hann orðinn beinn þátttakandi í orrahríð stjórnmálabaráttunar.

Það er miður, því það er meira framboð en eftirspurn af stjórnmálamönnum á Íslandi. Á hinn bóginn er verulegur hörgull á mönnum, sem sameinað geta þjóðina alla og eru hafnir yfir hið pólitíska argaþras. Og aldrei sem nú.

Hvernig skal kosið?
En hvernig ber að haga þjóðaratkvæðagreiðslunni svo hún sé gild? Það er grafalvarlegur hlutur að trufla löggjafarvald Alþingis og það er eins gott að þar að baki sé tryggur þjóðarvilji, sem ekki verði efast um.

Guðni Ágústsson, landbúnaðarráðherra, hreyfði þeirri hugmynd, að rétt væri að kveða á um að ¾ atkvæðisbærra manna skuli taka þátt í atkvæðagreiðslunni, til þess að lögunum verði hnekkt. Sumir stjórnarandstöðuþingmenn hafa mótmælt þessu harðlega og sagt að með því gæti fjórðungur kjósenda tryggt lögunum framgang með því að sitja heima. Að mínu viti er sú hætta nánast hverfandi, en eins og sjá má á meðfylgjandi töflu hefur það aðeins einu sinni gerst í almennum kosningum á Íslandi að kosningaþátttaka hafi verið minni en 75% (þegar frú Vigdís Finnbogadóttir fékk máttlaust mótframboð á miðjum forsetaferli sínum). En það má líka spyrja sem svo hvort að ástæða sé til þess að hunsa réttkjörinn meirihluta Alþingis ef meira en fjórðungur kjósenda sýnir málinu ekki áhuga. Teldi meirihluti þjóðarinnar á sig hallað gæti hann rétt hlut sinn í næstu þingkosningum. Svo má ekki gleyma hinu, að mál, sem eiga erindi til þjóðarinnar með þessum hætti, eiga að vera þess eðlis að þau gangi þvert á hinar hefðbundu pólitísku línur: að þau höfði til réttlætiskenndar manna fremur en flokkspólitískra sjónarmiða.

En þó rök stjórnarandstæðinganna kunni að vera léttvæg, er þessi hugmynd um 75% kjörsókn engan veginn viðunandi. Sem fyrr segir má það ekki gerast fyrr en í lengstu lög að vilji meirihluta Alþingis sé brotinn á bak aftur, en 75% reglan býður heim hættunni á að 37,6% borgara landsins geti hnekkt lögmætri meirihlutasamþykkt löggjafans. Það má ekki gerast.

En einhvern þröskuld þarf að hafa þannig að þjóðin eigi ekki á hættu að lenda í herkví sérhagsmunahópa eða einbeittra minnihlutahópa vegna andvaraleysis þorra kjósenda. Þetta er enn mikilvægara en ella í ljósi fyrrgreindrar yfirlýsingar forsetans um að hann hyggist taka aukinn þátt í opinberri umræðu á komandi kjörtímabili og hinnar nýju pólitísku víddar embættisins. Þá má ekki líta framhjá því fordæmi, sem herra Ólafur Ragnar hefur gefið eftirmönnum sínum, og verður með tímanum vafalaust túlkað víðara en þrengra.

Aðeins meirihluti ógildi lög
Hinn eðlilegi þröskuldur hlýtur að vera vilji meirihluta borgara landsins. Við kjósum til þings svo að þar megi fjalla um landsins gagn og nauðsynjar án þess að stundarhagsmunir ráði. Þetta fyrirkomulag er af sömu rót runnið og réttarríkið, dómar skulu vera að lögum en ekki skoðanakönnunum. Því jafnkært og okkur er lýðræðið verðum við að forðast múgræðið. Verði þinginu það á að samþykkja lög sem meirihluti þjóðarinnar telur engan veginn samrýmast samfélagssáttmálanum á hann vitaskuld að geta hrundið þeim. Helst í þingkosningum, en ef í nauðirnar rekur með þjóðaratkvæðagreiðslu.

En þá verður niðurstaðan líka að vera óyggjandi. Það má ekki fara milli mála að það er öruggur meirihluti þjóðarinnar, sem hefur lögmæta samþykkt Alþingis að engu. Það verður aðeins gert með þeim hætti að meirihluti atkvæðisbærra manna ónýti lögin. Að óháð kjörsókn þurfi helmingur manna á kjörskrá og einum betur að ógilda þau.

Íslenska lýðræðið er eldra en lýðveldið og réttarríkið enn eldra. Það er enda leitun að þjóð, sem býr að viðlíka frelsi, réttaröryggi, jöfnuði og velmegun. En það er mikil jafnvægislist að láta þetta allt haldast í hendur og þegar menn telja þörf á afbrigðum frá hefðbundnum leikreglum lýðræðisins, sem reynst hafa okkur svo fjarskavel, þarf að sýna ýtrustu aðgæslu. Þá ríður á að menn horfi fram á veginn og búi svo um hnútana að minnihluti geti ekki tekið völdin af fulltrúum meirihlutans á Alþingi.

Birt í Morgunblaðinu 10. VI. 2004.

Haugalygi og Baugalygi

2004-04-28T12:00:00.000Z

Í Kastljósi gærkvöldsins greindi ég frá því að Baugur hefði fyrr um daginn sagt upp styrktarsamningi sínum við Háskólann í Reykjavík og hefði tilgreind ástæða verið nefndarseta Davíð Þórs Björgvinssonar í fjölmiðlanefndinni margræddu. Mér finnst merkilegt að fá fréttir um málið í RÚV og Morgunblaðinu þar sem orð mín í Kastljósi eru afgreidd sem rangfærslur og haugalygi raunar, ef marka má þann mæta vin sannleikans, Jón Ásgeir Jóhannesson. Þá ber Þórdís Sigurðardóttir, framkvæmdastjóri stjórnendaskóla HR, að þetta séu rangfærslur, en Hanna Katrín Friðriksson, framkvæmdastjóri HR, lætur sér nægja að segja samninginn í fullu gildi. Á hinn bóginn var ekki gerð tilraun til þess að hafa samband við mig og spyrja hvað ég hafi þóst hafa fyrir mér í þessum efnum. Hvað þá að þeir séu spurðir, sem málið varðar beint, menn eins og Þórður S. Gunnarsson deildarforseti lagadeildar HR, Davíð Þór Björgvinsson prófessor eða Guðfinna S. Bjarnadóttir rektor, svo nokkrir séu nefndir.

Ég fullyrði að ég fór með rétt mál í Kastljósi í gærkvöldi. Á þeim tíma var frásögn mín hárrétt, en eftir því sem ég fæ næst komist ruku forsvarsmenn Baugs upp til handa og fóta og afturkölluðu riftunina símleiðis eftir að ég hafði leyft mér að greina frá henni. Og segja svo að ég fari með haugalygi! Þessi póstmóderníska nálgun við sannleikann segir sína sögu um hæfi Baugsmanna til þess að eiga og stýra fjölmiðlun. Afstaða þeirra til sannleiksleitarinnar kemur svo skýrt fram í umgengni þeirra við fræðasamfélagið þegar þeir halda að stuðningur þeirra við vísinda- og fræðastörf eigi að hafa áhrif á þau og þær niðurstöður sem eftir liggja.

Í þessu samhengi er rétt að hafa í huga að þetta er ekki í fyrsta sinn sem Baugsmenn beita bolabrögðum af þessu tagi. Þegar Guðfinna S. Bjarnadóttir sagði sig úr stjórn Baugs (vegna fréttaleka æðstu yfirmanna fyrirtækisins til blaðs í þeirra eigu, þó eignarhaldið lægi raunar ekki ljóst fyrir á þeirri stundu) var samskonar samningi Baugs við skólann sagt upp. Einhverjum tókst þá að tala um fyrir þeim og hóf fyrirtækið að styrkja skólann á ný. Ég ber hlýhug til Háskólans í Reykjavík og var því ljúft að verða til þess að Baugur ákvað enn og aftur að hætta við að hætta að styrkja skólann. Sem er kannski eins gott í ljósi þess að búið var að senda úr boðskortin vegna Baugsdagsins í HR á fimmtudaginn kemur.

En í þessu máli er ástæðulaust fyrir fjölmiðlamenn eða almenning að taka frásögn mína góða og gilda bara af því að ég segi það. Ég hef rætt við hlutaðeigandi hjá HR og þeir geta staðfest að ég sagði satt. Ég vona að Háskólinn í Reykjavík gjaldi ekki þessa ruglmáls frekar, því sökin liggur vitaskuld ekki hjá þeim. Ég treysti því að íslenskir blaðamenn -- sama fyrir hvern þeir starfa -- hafi enn það sem sannara reynist, því ég vil ekki sitja undir því að vera vændur um haugalygi, þó það sé Jón Ásgeir Jóhannesson, sem segi það.

Sannleikanum er hver sárreiðastur

2004-01-13T07:00:00.006Z

Það hefur ekki farið fram hjá neinum að nýr fjölmiðlarisi er orðinn til á Íslandi. Á örskömmum tíma hefur Jón Ásgeir Jóhannesson, hinn duglegi forstjóri og aðaleigandi Baugs, lagt undir sig hvern fjölmiðilinn á fætur öðrum og virðist hvergi nærri hættur. Fyrir ræður Jón Ásgeir lögum og lofum á Fréttablaðinu, DV auk ýmissa vefmiðla og virðist nú hársbreidd frá því að ná tangarhaldi á Norðurljósum og er raunar þegar búinn að raða persónulegum trúnaðarmönnum sínum í stjórn þar, þó áhöld séu enn um eignarhaldið. Norðurljós reka allar fréttaveitur landsins á ljósvakanum utan Ríkisútvarpsins og hafa yfirráð yfir flestum tíðnirásum í landinu.

Þess vegna er það engin goðgá að spyrja hvers vegna Jón Ásgeir Jóhannesson safni fjölmiðlum. Ekki síst í ljósi þess að fjárútlátin vegna þeirra benda til þess að þar ráði eitthvað allt annað en venjulegir viðskiptahagsmunir og hagnaðarvon. En hver sem tilgangurinn er, þá er hann fyrst og fremst eitthvað, sem menn geta haft bak við eyrað sem fjölmiðlaneytendur eða ef þeir vilja skemmta sér við að sálgreina fólk úr fjarska. Það, sem mestu skiptir, er auðvitað það sem að okkur snýr: sjálfir miðlarnir. Eru þeir að segja satt? Segja þeir allan sannleikann? Hafa þeir hagsmuni neytenda sinna að leiðarljósi eða hagsmuni eigenda sinna?

Spurningar sem þessar eiga við um fjölmiðla hvar sem er í veröldinni og hér á Íslandi var þeim reglulega velt upp meðan gömlu flokksblöðin voru og hétu. En með innreið hins nýja fjölmiðlarisa hafa þær vaknað sem aldrei fyrr og kannski af meiri móð en áður þar sem gömlu blöðin voru fyrst og fremst lituð af skoðunum, en hinum nýju miðlum Jóns Ásgeirs er borið á brýn að litast af persónulegum hagsmunum hans öðru fremur. Minn gamli vinur og samstarfsmaður, Gunnar Smári Egilsson ritstjóri Fréttablaðsins og framkvæmdastjóri DV, hefur um lítið annað fjallað í ritstjórnarpistlum sínum undanfarnar vikur og lætur eins og að það sé gersamlega fráleitt að orða það hvað þá meir, að fjölmiðlar Jóns Ásgeirs endurspegli hagsmuni hans á nokkurn hátt. Hann segir engan geta nefnt dæmi slíks og slíkar vangaveltur jaðra við atvinnuróg. En getur enginn nefnt slík dæmi?

Hin sorglega staðreynd er sú að dæmin eru fjölmörg. Og hin alvarlega staðreynd er sú að þegar kemur að afskiptum Jóns Ásgeirs af frétta- og skoðanaflutningi miðla hans er þar ekki um einangruð tilfelli að ræða, heldur má þvert á móti greina mynstur, sem er engan veginn miðlum hans, fjölmiðlun almennt eða lýðræðislegri umræðu til framdráttar. Í þessu samhengi er rétt að hafa í huga að slík afskipti felast ekki einvörðungu í því hvaða fréttir eru sagðar, heldur ekki síður hvaða fréttir eru ekki sagðar. Hér skulu nefnd nokkur dæmi.

Leynilegir eigendur
Þegar Fréttablaðið riðaði á barmi gjaldþrots og blaðberar þess voru hlunnfarnir vorið 2002 leitaði Gunnar Smári að fersku fjármagni til bjargar blaðinu. Eftir nokkurra vikna útgáfuhlé tilkynnti hann að það hefði tekist og hratt blaðinu úr vör að nýju undir nýrri kennitölu, en harðneitaði að gefa upp nöfn hinna nýju eigenda. Marga grunaði að huldueigendurnir væru Jón Ásgeir og Baugsmenn, því Baugsfyrirtækin tóku að auglýsa ótæpilega í Fréttablaðinu á sama tíma og þau drógu verulega saman seglin í öðrum miðlum. Þegar upp úr þurru birtist svo hefðarviðtal við Jóhannes Jónsson í Bónus, föður Jóns Ásgeirs þurfti tæpast frekari vitna við. Þrátt fyrir það var það ekki fyrr en ári síðar, sem loksins mátti gera eignarhaldið opinskátt. Þetta laumuspil allt gaf vitaskuld ekki góð fyrirheit um framhaldið.

Fréttablaðið frétti ekki af innherjamálum Baugs
Baugur var afskráður í Kauphöllinni síðasta sumar þegar Jón Ásgeir og fjölskylda keyptu aðra hluthafa út. Við það er ekkert að athuga í sjálfu sér, en hitt var merkilegra, að ekkert yfirverð var á bréfunum, svo sem jafnan er þegar fruminnherjar á borð við forstjóra og stjórnarmenn kaupa aðra hluthafa út, því þeir hafa augljóslega mun betri upplýsingar um rekstur og framtíð félagsins en hinn almenni hluthafi. Stuttu síðar komu svo fram ýmsar vísbendingar um að verðið hafi verið allt of lágt þar sem innherjarnir bjuggu yfir margvíslegri vitneskju umfram aðra. Hvort sem þarna áttu sér stað óeðlileg innherjaviðskipti eða ekki, þá voru þessi tíðindi altjent frétt eins og endurspeglaðist raunar í mörgum fjölmiðlum. Fréttablaðið er almennt afar vakandi yfir málum sem þessum, en þetta fannst því greinilega alls ekki fréttnæmt. Ekki eins orðs virði.

Opinber rannsókn fær milda meðferð
Síðasta haust hófst lögreglurannsókn á því hvort fyrrverandi og núverandi forstjóri Baugs hafi stungið undan tugum milljóna af fé fyrirtækisins og almennra hluthafa þess. Á þeim tíma sem þetta mál var hvað mest í fréttum hafði Jón Ásgeir enn ekki gefið upp að hann væri helsti eigandi Fréttablaðsins. Eftir því var á hinn bóginn tekið að blaðið fór alveg sérlega mjúkum höndum um þessi meintu afbrot hans og viðskiptafélaga hans og dró raunar upp þá mynd að þeir væru fórnarlömbin í málinu. Og hið sama gerðist þegar skattrannsóknastjóri réðist til inngöngu í höfuðstöðvar Baugs á dögunum, að sögn vegna grunsemda um undanskot stjórnenda fyrirtækisins frá skatti, ekki síst Jóns Ásgeirs sjálfs.

Trúnaðargögn Baugs til Fréttablaðsins
Fyrir síðustu alþingiskosningar var Fréttablað Jóns Ásgeirs fremur hliðhollt Samfylkingunni og í sjálfu sér ekkert við það að athuga að blöð taki pólitíska afstöðu, en hitt var eftirtektarverðara að efnistökin rímuðu einkar vel við gremju Baugsmanna í garð Davíðs Oddssonar og fræga Borgarnesræðu Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, þar sem hún gaf í skyn að forsætisráðherra hefði sigað lögreglu á stjórnendur Baugs. Í framhaldinu sá Baugur Fréttablaðinu fyrir ýmsum trúnaðargögnum, sem áttu að styðja mál Ingibjargar Sólrúnar. Við lekann úr Baugi brast trúnaður innan stjórnar hans og sögðu tveir stjórnarmenn sig úr stjórn, ósáttir við háttalag Jóns Ásgeirs, sem á þeim tíma hafði enn ekki gengist við eignarhaldi á Fréttablaðinu.

Einn frambjóðandi fær sérmeðferð
Í umræðu um eignarhald á fjölmiðlum að undanförnu hafa komið fram varnaðarorð frá fulltrúum alls stjórnmálalitrófsins vegna þeirrar hættu, sem stafi af því að megnið af fréttaflutningi landinu sé á sömu hendi. Fyrrnefnd Ingibjörg Sólrún Gísladóttir segist hins vegar fullkomlega andvíg því að settar verði hvers konar reglur, sem komi í veg fyrir samþjöppun eignarhalds á fjölmiðlum, sem kemur illa heim og saman við yfirlýsingar hennar um eignasamþjöppun í öðrum geirum atvinnulífsins. En kannski er skýringanna á þessari stefnubreytingu Ingibjargar ekki langt að leita, því æ sér gjöf til gjalda og Fréttablaðið gekk afar langt í að hampa henni persónulega í kosningabaráttunni í vor. Sem dæmi má nefna að sagt var í forsíðufrétt blaðsins um tiltekna ræðu Ingibjargar að hún hafi „talað blaðlaust og hrifið áhorfendur með sér“, sem er afar óvenjulegt og gildishlaðið orðalag forsíðufréttar blaðs um stjórnmálafund, og hefur vísast ekki sést síðan flokksblöðin ginu yfir opinberri umræðu hér á landi. Fundur sá, sem ræðan var haldin á, fór einmitt fram í húsnæði sem Jón Ásgeir á og lét Samfylkingu í té fyrir kosningar. Andstæðingum Samfylkingarinnar hefur þótt þetta afskaplega sérkennilegt, en innan Samfylkingarinnar blöskrar mörgum þetta ekki síður, eins og Páll Vilhjálmsson hefur rakði í greinum á þessum síðum. Hann telur m.a. að Jón Ásgeir hafi með Fréttablaðið að vopni „blygðunarlaust […] reynt að hafa áhrif á lýðræðislegar kosningar til að þagga niður í gagnrýni á Baug.“

Þagað um jeppaívilnun
19. ágúst sl. sagði DV frá því að Ingibjörg Sólrún Gísladóttir æki um á Pajero-jeppa sem Hekla hefði lánaði henni í margar vikur. Það þóttu mönnum tíðindi út af fyrir sig. Hjá Heklu ræður ríkjum viðskiptafélagi Jóns Ásgeirs, fyrrverandi forstjóri Baugs, ásamt ótilgreindum fjárfestum. Menn vita að öðru leyti jafnmikið um raunverulegt eignarhald Heklu og vitað var um eignarhald Fréttablaðsins fram að því að Jón Ásgeir og félagar gengust við eign sinni þar í. Ingibjörg Sólrún vildi eðlilega sem minnst um jeppamálið tala, enda á þeim tíma nýspurð hvort hún hefði þegið einhver gæði, boðsferðir eða gjafir frá einkafyrirtækjum og þá hafði hana ekki rámað í jeppann. Talsmaður Heklu sagði að hún væri „góður viðskiptavinur“, sem hefði haft jeppann að láni í þrjár vikur. Það er reyndar ekki alveg sannleikanum samkvæmt, því þá voru margar vikur liðnar síðan landsmenn allir sáu hana í sjónvarpinu þar sem hún var í skemmtiferð úti á landi í jeppanum góða. Ég get alveg upplýst það að ég veit það frá fyrstu hendi að Fréttablaðið vissi um þetta mál vikum saman áður en fréttin birtist í DV, en birti ekki staf um það.

Neytendasamtökin styrkt af matvörumarkaði
Jón Ásgeir hafði forgöngu um að Neytendasamtökin fengju fjárstyrk frá fyrirtækjum á matvörumarkaði. Í framhaldinu frestuðu Neytendasamtökin þeirri fyrirætlan sinni að kanna matvörumarkaðurinn sérstaklega (þar sem fyrirtæki Jóns Ásgeirs eru vægast sagt fyrirferðarmikil) og fóru að skoða eitthvað allt annað, þar sem Jón Ásgeir var hvergi nálægur. Vissulega er gleðilegt þegar atvinnulífið lætur fé af hendi rakna til góðra málefna, en rétt eins og dómararnir eiga ekki að vera á launum hjá sakborningunum, þá eiga Neytendasamtökin ekki að vera fjárhagslega háð viðskiptajöfrum og flestir fjölmiðlar gerðu málinu ýtarleg skil. Fréttablaðið taldi þetta vitaskuld engu skipta.

Skipaði blaðamönnum að eyða fréttum
Í nýliðnum nóvember birti Sigurður Hólm Gunnarsson, fyrrum blaðamaður á Vísi, greinina »Er Fréttablaðið ritskoðað?«, en Jón Ásgeir er einn helsti eigandi vísir.is. Í pistli sínum sagði Sigurður meðal annars:

Reynir Traustason, blaðamaður á Fréttablaðinu, fullyrti í gær að Jón Ásgeir hafi aldrei skipt sér af ritstjórn blaðsins. Ég myndi líklegast trúa Reyni ef ég vissi ekki af þeim afskiptum sem Jón Ásgeir hafði af ritstjórn www.visir.is á meðan sá vefur var enn á lífi. Veit ég til þess að Jón Ásgeir skipaði blaðamönnum og yfirmönnum á Vísi að taka út ýmsar fréttir sem hann vildi ekki að yrðu birtar. Þó að blaðamenn (þar á meðal undirritaður) neituðu að fylgja þessum fyrirskipunum hurfu fréttirnar samt. Þegar blaðamenn kvörtuðu var einfaldlega sagt að hafa þyrfti í „huga hver eigandi miðilsins er“ áður en fréttir yrðu birtar. Er það því skrítið að ég efist um hlutleysi eigenda Fréttablaðsins?

Ritstjóri vefjarins Fréttir.com óskaði eftir nánari skýringum á þessu máli hjá Sigurði, sem svaraði að hann gæti sannað mál sitt: „Já, ég á ennþá allan tölvupóst til, þar sem mér var sagt að eyða fréttum og að ég þyrfti að hafa í „huga hver eigandi miðilsins er“ áður en ég birti aðrar fréttir. Einnig þegar sagt var við mig: „Hafa ber í huga þessa einföldu reglu — hafa samband við forsvarsmenn Baugs áður en svona fréttir eru birtar“.“En Sigurður er ekki einn um að segjast hafa orðið fyrir ritskoðun Jóns Ásgeirs. Ágúst Borgþór Sverrisson, fyrrum samstarfsfélagi Sigurðar á Vísi, segir m.a.: „Ég starfaði á Vísir.is á umræddu tímabili og get staðfest allt sem komið hefur fram hjá Sigurði Hólm… á þessu tímanbili komu upp tvö tilvik þar sem fréttum var eytt með þeim hætti sem Sigurður lýsir… ritskoðun var beitt a.m.k. tvisvar á þessu stutta tímabili og mér er tjáð að það hafi gerst a.m.k. einu sinni áður.“ Soffía Steingrímsdóttir, ritstjóri Vísis, staðfesti að frétt Sigurðar hafi verið tekin út að beiðni Jóns Ásgeirs, sem stangast algerlega á við það sem hann hélt sjálfur fram. Aðspurður 17. nóvember um afskipti sín af fréttaflutningi miðla sinna svaraði hann því til, að hann skipti sér aldrei af þeim, enda eyðilegðu slík inngrip trúverðugleika viðkomandi miðla. Þá vitum við það.

Séð & Heyrt tekið úr sölu hjá Baugi
Þegar Séð og heyrt birti fréttir og myndir af bátnum Thee Viking, sem Jón Ásgeir notaði reglulega í Flórídu, brást hann hinn versti við. Ekki svo að skilja að neitt í umfjölluninni væri beinlínis rangt, heldur vildi hann einfaldlega ekki að rætt væri um þennan bát og mál honum tengd í fjölmiðlum. Baugur reyndi að koma í veg fyrir dreifingu blaðsins og neitaði m.a. að selja þetta tölublað í sínum verslunum. Afþreyingarrit og lausasölublöð á Íslandi eiga þorra sölu sinnar undir verslunum Baugsveldisins og fjölmiðlasérfræðingur Jóns Ásgeirs veit mæta vel hve fjárhagslega viðkvæm blöð á borð við Séð og heyrt eru fyrir slíku raski á sölu þeirra. Út af fyrir sig er það grafalvarlegt hvernig Jón Ásgeir beitir eigin miðla agavaldi, en þegar ritstýringin er farin að taka til annarra miðla tekur út yfir allan þjófabálk.

Nema með hans vilja
Sunnudaginn 16. nóvember greindi Fréttablað Jóns Ásgeirs frá sölu á hlutabréfum Norðurljósa og sagði m.a.: „Staðan er því þannig að Jón Ásgeir mun ráða yfir hlut Jóns Ólafssonar á hluthafafundi á morgun. Enginn mun koma um borð nema með hans vilja.“ Ýmsir, sem málinu tengjast, fullyrða að þetta sé rangt og segja KB banka hafa það í hendi sér, í krafti milljarðaskulda Norðurljósa við sig, hvernig farið verði með eignarhald í Norðurljósum, hvernig mismunandi rekstrarsviðum fyrirtækisins verði skipt upp og þar fram eftir götum. Nú er erfitt að segja hvort eigandinn stýri beinlínis penna eða hvort ritstjórinn sé aðeins að skjalla hann, en hvort heldur er þá kemur svona frásögn fréttamennsku ekkert við, heldur því hvernig eigandinn kýs að sjá heiminn frá morgunverðarborði sínu.

Málpípan lánuð
Einkar sérkennileg og ógeðfelld birtingarmynd fjölmiðlakolkrabba Jóns Ásgeirs kom í ljós á dögunum þegar málefni forsvarsmanna KB banka voru hvað mest til umfjöllunar. Fréttablaðinu þóttu þau raunar ekki mikil tíðindi og afgreiddi málið í eindálki, en þegar reiðibylgja reis í samfélaginu var málinu snúið upp í það að forstjórarnir væru í raun aðeins vesöl fórnarlömb eineltis, sem rakið var til Davíðs Oddssonar. Í ljósi þess að eigandi blaðsins hefur kvartað undan einelti úr sömu átt endurspeglaði Fréttablaðið ef til vill aðeins samkennd með öðrum stórefnamönnum, sem áttu um sárt að binda, en það er afar erfitt að verjast þeirri hugsun að hér hafi hagsmunir eigandans enn sem áður ráðið för. Jón Ásgeir ásælist nefnilega Norðurljós og því vafalaust mikið í mun að gera þeim til geðs, sem mestu ráða um ráðstöfun þeirra: téðum forsvarsmönnum KB banka. Og þar var ekki nóg að gert því ritstjóri Fréttablaðsins var fenginn til þess að koma í sjónvarpsþáttinn Ísland í dag þar sem hann varði hina nýju skjólstæðinga sína út í hörgul.

Áhrifalaus innan DV?
Þegar Jón Ásgeir keypti leifarnar af DV létu ýmsir í ljós áhyggjur af því að blaðið fetaði sömu óheillabraut og Fréttablaðið og hagaði seglum eftir því hvernig blési frá Baugi. Ritstjórarnir tóku því fjarri og Mikael Torfason tók af öll tvímæli um það þegar hann orðaði það svo kjarnyrt: „Það skiptir engu helvítis máli hver á hvað…“ Skömmu síðar mátti lesa heitstrengingu um að „eigendur DV hefðu engin áhrif inn á ritstjórn blaðsins“, en í sama tölublaði mátti raunar lesa brosviðtal við annan forsvarsmanns KB banka, bljúgan í garð ótíndrar alþýðunnar. Viku síðar var kaupum Jóns Ásgeirs á Norðurljósum slegið föstum með sama hætti og Fréttablaðið gerði, þó það væri hreint ekki frágengið ef marka mátti þá, sem gerst til þekktu. Og ef einhver hélt að símasambandslaust væri milli DV og eigendanna þá var þeim misskilningi eytt þegar DV birti umsvifalaust nafn ógæfupilts og starfsmanns Bónuss, sem grunaður var um að hafa rænt vinnuveitanda sinn fyrr í mánuðinum.

DV og Júdas
Þeir eru til, sem telja að Jón Ásgeir Jóhannesson hafi horn í síðu Davíðs Oddssonar. Sumir þeirra telja jafnvel að sú óvild endurspeglist í Fréttablaðinu og þarf ekki að lesa skoðanasíður blaðsins lengi til þess að finna rök fyrir því. Að þessu leyti svipar þeim systrum saman, DV og Fréttablaðinu, en út af fyrir sig er ekkert við það að athuga, Davíð Oddsson er í stjórnmálum og af sama leiðir að ekki eru allir á eitt sáttir um hann, orð hans eða athafnir. Alveg eins geta blöð, sem gera sig gildandi í opinberri lýðræðislegri umræðu, tekið pólitíska afstöðu og undirritaður er raunar þeirrar skoðunar að það eigi þau hiklaust að gera. En á hvaða leið er sú umræða þegar ritstjóri DV, Mikael Torfason, hefur það helst til málanna að leggja í pólitísku hitamáli, að líkja forsætisráðherra við Júdas Ískaríot og skora á hann að stíga skrefið til fulls, ganga út og hengja sig?

Óáhugaverður áhugi Baugs á Norðurljósum
Undanfarnar mánuði hefur Jón Ásgeir freistað þess að bæta Norðurljósum í fjölmiðlasafn sitt. Hvað sem mönnum finnst annars um þær fyrirætlanir hljóta slíkar hræringar að vera áhugavert fréttaefni. Þeim mun sérkennilegra hefur verið að fylgjast með umfjöllun Fréttablaðsins því hún hefur nær engin verið. Milli jóla og nýárs mátti lesa opnugrein þar sem rætt var við Björgólf Guðmundsson og var víða komið við: kaupin á Landsbankanum, yfirtöku Kaupþings á Búnaðarbankanum, umbrot á fjármálamarkaðnum almennt, átökin um Eimskip og þar fram eftir götum. En á Norðurljós var ekki minnst einu orði!

Sár sannleikur
Hér að ofan hef ég tæpt á nokkrum eftirminnilegum dæmum þess hvernig Jón Ásgeir Jóhannesson hefur kosið að beita fjölmiðlum sínum í þágu eigin fyrirtækja og hagsmuna, reynt að kúga aðra fjölmiðla til þagnar, styðja á laun þá stjórnmálamenn, sem honum eru þóknanlegir, og sagst á sama tíma reka hlutlausa fréttamiðla og að ekkert sé sér fjarri en að reyna að hafa áhrif á miðla sína. Þess vegna hugsa ég að mörgum hrjósi hugur við því ef Norðurljós bætast í sarpinn hjá Jóni Ásgeiri.

Þessi þróun hefur enda orðið til þess að nú ræða menn í fullri alvöru að reisa eignarhaldi í fjölmiðlum skorður í lögum og vísa til sambærilegra reglna víða erlendis. Undirritaður er þeirrar skoðunar, að afskipti hins opinbera af fjölmiðlum eigi að vera sem allraminnst og síðan á fólk auðvitað að ráða því sjálft hvernig það ráðstafar fé sínu meðan það er innan ramma laganna. Ef Jón Ásgeir vill kaupa fjölmiðla á Íslandi, leikfangabúðir á Englandi eða þagnarbindindi á Flórídu, þá á hann að mega það.

Á hinn bóginn er rík ástæða fyrir fólk að veita fjölmiðlum aðhald. Menn láta mikið með fjórða valdið og aðhaldshlutverk þess gagnvart hinu þrígreinda ríkisvaldi. En þá mega menn ekki gleyma því að ríkisvaldið er einmitt þríþætt til þess að hvert þeirra hafi bönd á hinum, jafnvægi sé í völdunum og borgararnir uni glaðir við sitt. Það sem upp á vantar á svo fjórða valdið — fjölmiðlarnir — að leggja til. En hver veitir fjölmiðlunum aðhald? Fram að þessu hefur það fyrst og fremst verið í verkahring neytenda þeirra og svo að nokkru leyti hjá öðrum fjölmiðlum. Vandinn er sá að sú skipan dugir hreint ekki þegar útbreiddasti prentmiðill landsins dettur inn um lúguna hjá landsmönnum hvort sem þeim líkar betur eða verr. Og varla er á aðhald annarra fjölmiðla að treysta ef þeir eru aðeins sitt hver fingur á sömu hendi.

Þegar sú hönd er aukin heldur útlimur á öflugasta viðskiptalíkama landsins vakna sjálfkrafa spurningar um eðli þessara fjölmiðla, erindi og efnistök. Ekki svo að skilja að óhjákvæmilega séu maðkar í mysunni, en það er nauðsynlegt að gera sér grein fyrir eignatengslum, viðskiptahagsmunum, markmiðum og gildum þeirra einstaklinga, sem eiga og stjórna fjölmiðlum, til þess að meta hvort svo sé eða ekki. Af ofangreindu finnst mér augljóst að Jón Ásgeir Jóhannesson og miðlar hans hafa margfallið á prófinu.

Það er kannski þess vegna, sem Gunnar Smári Egilsson fer svo mikinn, þegar einhver vogar sér að impra á ógeðfelldum afskiptum eigandans. Vegna þess að sannleikanum er hver sárreiðastur. Og um nákvæmlega það snúast afskipti eigandans: að sannleikanum er hver sárreiðastur.

Grein þessi birtist í Morgunblaðinu 13. janúar 2004.

Daginn eftir birtist í Morgunblaðinu aðfinnsla Illuga Jökulssonar, annars ritstjóra DV, sem þótti ég hafa fjallað af ósanngirni um efnistök blaðs síns. Ég svaraði honum að bragði og var þar ljúf skylda að leiðrétta eitt ranghermi í grein minni, sem laut að nafnbirtingu vegna ráns í Bónus. Í greininni að ofan fullyrti ég að starfsmaður Bónuss, sem var í vitorði með ræningjunum, hefði verið nafngreindur í blaðinu. Svo var ekki, heldur voru ræningjarnir tveir ítrekað nafngreindir í blaðinu en starfsmaður Bónuss ekki. Við annað, sem Illugi gerði athugasemdir við, stóð ég, en það laut annars vegar að vinsamlegri umjöllun DV um forráðamenn Kaupþings, þegar harðast var deilt á kaupréttarsamninga þeirra, og hins vegar að áskorun Mikaels Torfasonar, meðritstjóra Illuga á DV, til Davíðs Oddssonar forsætisráðherra um að ganga út og hengja sig að hætti Júdasar Ískaríots. Illugi sagði það „absúrd túlkun“ hjá mér, en það var engin túlkun, Mikki skrifaði þetta fullum fetum og allt annað er túlkun. Þá er rétt að nefna eina ónákvæmni í upphaflegu greininni, þar sem ég segi að tímaritið Séð & heyrt hafi verið tekið úr sölu í verslunum Baugs þegar í því birtust myndir af bátnum Thee Viking. Hið rétta mun vera að það var fjarlægt úr verslunum Bónuss, en ekki öðrum verslunum á vegum Baugs.

Sannleikurinn mun gjöra yður frjálsa

2001-07-20T09:00:00.000Z

Það er best að segja hverja sögu eins og hún er...

Það er ekki liðin nema vika frá því að DV kom með frétt þess efnis að Árni Johnsen, 1. þingmaður Sunnlendinga, hefði sótt timbur merkt Þjóðleikhúsinu í BYKO, krotað yfir nafn leikhússins, merkt sjálfum sér það og látið senda heim til sín. Þetta leit svo sem ekki út fyrir að vera merkileg frétt, Árni kom með sennilegar skýringar á atburðinum og maður var tilbúinn til þess að afskrifa málið sem enn eina furðufréttina af Árna Johnsen.

En málið vatt fljótlega upp á sig, í ljós komu fleiri mál af sama toga og mun alvarlegri ef sönn reyndust. Upphæðirnar sem um tefldi voru kannski ekki ýkja háar, en frá fyrstu stundu gerðu allir – alveg allir, nema kannski Árni – sér grein fyrir að upphæðirnar skiptu engu máli. Málið snerist um mannorð Árna Johnsen og hvort hann hefði verið yfir litlu trúr sem miklu.

Það er skemmst frá að segja að Árni féll í sömu gryfju og Richard M. Nixon forðum daga: hann reyndi að forða sér með lygum og yfirhylmingu og það voru þau óhreinindi, sem urðu honum að falli fremur en hin upphaflegu brot. Og auðvitað endaði málið með afsögn bæði í Watergate og stóra dúksmálinu.

Raunar held ég að Árni hafi annað hvort ekki ráðfært sig við neinn í þessu máli eða þá að hann hafi notið svona sérstaklega vondra ráðgjafa. Þegar á sunnudag, 15. júlí, mátti ljóst vera hvert stefndi. Þá þegar hefði hann nánast getað slökkt á málinu með því að greina frá því að hann hefði ekki gætt þess sem skyldi að greina í sundur reikninga vegna eigin framkvæmda og Þjóðleikhússins, að hann myndi víkja sæti á Alþingi á meðan fram færi rannsókn að eigin ósk á þessum málum öllum og að hann myndi ekki tjá sig frekar fyrr en henni væri lokið.

Það hefði verið skítalykt af þeirri afgreiðslu, en Árni hefði sennilegast sloppið fyrir horn í bili: hann hefði hugsanlega komist upp með að borga fyrir útteknar vörur til eigin nota án dómsmeðferðar og hann hefði jafnvel getað tekið þátt í næsta prófkjörshappdrætti eins og hver annar.

En hann laug. Hann gerði þau mistök að ljúga fullum hálsi í viðtali við Kristján Guy Burgess fréttamann RÚV. Kristján Guy er augljóslega með mjög næmt eyra, því hann kveikti á hverju einasta orði Árna, sem orkað gat tvímælis, stangaðist á við fyrri frásögn Árna eða var hrein og klár lygi. Þagnir Árna voru ekki betri, því ein beittasta spurning Kristjáns Guy var hvort til væru fleiri reikningar af sama toga. Árni þagnaði og flutti síðan langt og ýtarlegt svar við einhverri allt annarri spurningu. Í raun tók hann Árna á ipponi, því Kristján Guy vann fullnaðarsigur á Árna án þess að neyta aflsmuna eða vega úr launsátri: líkt og í góðu júdói eftirlét hann andstæðingnum að fella sjálfan sig. Og það gerði Árni svo sannarlega.

Ég held að það sé ekki ofsagt að segja að þetta viðtal Kristjáns Guy sé eitt besta fréttaviðtal í íslenskri fjölmiðlasögu og hann á heiður skilinn fyrir það. Viðtalið var öfgalaust og kurteislegt, en hárbeitt og leiddi fullkomlega í ljós aðalatriði málsins.

En málið hélt áfram. Dúksmálið kom til sögunnar og þar lét Árni ekki nægja að segja ósatt eða láta hálfsannleik duga. Hann gekk skrefinu lengra og notfærði sér gamalgróið traust Morgunblaðsins í hans garð, enda fyrrverandi blaðamaður þess. Hann gekk svo langt að blekkja Morgunblaðið, leiða það í gildru og falsa "sönnun" þess að dúkurinn góði hefði aldrei fallið í rangar hendur, þ.e.a.s. sínar eigin hendur. Þetta var auðvitað allt tóm lygi.

Farsanum er loks lokið og Árni er búinn að segja af sér. En eftirmálin verða vafalaust meiri og vel má vera að meiri og stærri ávirðingar komi í ljós þegar öll kurl verða til grafar komin.

En það eru fleiri en Árni Johnsen, sem koma illa út úr þessu máli. Gísli Helgason hjá Blindrafélaginu átti til dæmis lítilmannlegt inngrip í þessa dagskrá alla þegar hann mundi allt í einu eftir því að hafa staðið í virðisaukaskattsvikum, sem öll voru Árna að kenna. Og samviskubitið nagaði hann þangað til að hann ákvað að skrifta í fjölmiðlum eftir að honum varð ljóst að öll viðskipti Árna yrðu tekin til skoðunar.

Og hvað má þá segja um Gísla S. Einarsson, sem birtist með nýfægðan geislabaug á forsíðu DV þar sem hann var að undirrita bréf þar sem óskað var rannsóknar á öllum opinberum fjárreiðum Árna, áður en vitneskja um maðka í mysunni varð almenn? Eða vissi hann kannski eitthvað, sem hann hafði ekki haft fyrir því að greina frá? Í þessu samhengi er ástæða til þess að minna á að þetta er ekki fyrsta sérkennilega bréfið sem Gísli undirritar sem þingmaður. Það eru nefnilega ekki meira en þrjú ár síðan Gísli S. Einarsson varð uppvís að bílabraski í nafni Alþingis, eins og DV greindi frá á sínum tíma. Seinna kom á daginn fleira skrýtið um þessa bíla, þeir uppfylltu ekki innflutningsskilyrði, öryggisbúnaði var ábótavant og jafnvel að lækkun hafi orðið í hafi á bílunum sem aftur hafi leitt til lækkunar á tollum og virðisauka þegar þeim var skipað upp hér. Svo geta menn giskað á það hvers konar jeppa Gísli ók á eins og fínn maður í kjölfarið.

Þá hafa sumir reynt að gera málið tortryggilegt á pólitískum forsendum. Samfylkingarmaðurinn og stjórnmálafræðiprófessorinn Svanur Kristjánsson hamraði á því að sjálfstæðismennirnir Jón Sólnes og Albert Guðmundsson hafi hrökklast úr embættum, en steingleymdi að minnast á það flokksbróðir hans, Guðmundur Árni Stefánsson, hefði orðið að segja af sér ráðherraembætti.

En hitt er annað mál og gleðilegra að stjórnmálaflokkarnir hafa látið vera að gera sér flokkspólitískan mat úr þessu. Enda er það ekki svo að skúrkismi sé stjórnmálastefna einum flokki tengd og öðrum ekki. Á hinn bóginn hafa menn alltof lengi verið alltof umburðarlyndir í þessum efnum og þar er enginn flokkur undanskilinn. Sem var kannski ekkert skrýtið í ljósi smæðar landsins, kunningjaþjóðfélagsins og þess alls: í landi þar sem þingmenn stærðu sig af því að vera fyrirgreiðslupólitíkusar. Og þeir finnast svo sem ennþá, en þeir eru hættir að monta sig af því.

Öll þjóðin vissi af hinum grænu baunum Steingríms Hermannssonar, en það virtist nánast vera þjóðarsátt um að gera ekkert í þeim. Það var látið kyrrt liggja þó upp hefði komist um kaup Jóns Baldvins Hannibalssonar á ráðherrabrennivíni í stórafmæli vinar síns. Sverrir Hermannsson lét Landsbankann laxera. Páll Pétursson misnotaði síma Alþingis án þess að nokkuð væri að gert. Sumir þingmenn hafa látið skrifstofu Alþingis borga brúsann fyrir tryllingslegar póstsendingar til heilu kjördæmanna. Og svo mætti því miður áfram telja. Það er vitaskuld aumt að menn hafi komist upp með svona svínarí, en það sem er enn verra er, að kjósendur hafa aldrei refsað sökudólgunum í þingkosningum. Þannig að það er kannski ekkert skrýtið þó Árni hafi ekkert skilið í þessum látum.

Eins og fyrr segir á Kristján Guy Burgess lof skilið fyrir fréttaviðtal sitt við Árna. Raunar eiga flestir fjölmiðlar hrós skilið fyrir umfjöllun sína um þessi mál öll, þó stutt hafi verið í nornaveiðarnar hjá sumum. Þá má ekki gleyma þætti ótínds almúgans í upplýsingu málsins: starfsmaður BYKO sem fann óþef af viðskiptum Árna, framkvæmdastjóri Garðheima sem seldi tjarnardúkinn, sendibílstjórinn sem flutti dúkinn og þar fram eftir götum. Þetta fólk á líka hrós skilið fyrir frammistöðu sína. Það þorði að láta til sín taka, jafnvel þó svo að sumum kynni að koma það illa.

Það eru fleiri ljós í myrkrinu. Fyrstu viðbrögð Davíðs Oddssonar forsætisráðherra voru þannig afar traust, þó ekki væri nema hluti þess ljós þá. Af orðum hans var ljóst að hann var fyrst og fremst gáttaður á málinu, en hann kvað fullkomlega upp úr um afstöðu sína í málinu án þess að beita Árna beinum þrýstingi, enda væri það auðvitað ekki minna alvarlegt mál ef fulltrúar framkvæmdavaldsins tækju það upp hjá sér að hlutast til um hvort fulltrúar löggjafarsamkundunnar sitji lengur eða skemur á þeim stólum, sem þeir eru rétt kjörnir til. En hann gerði það algerlega ljóst að málið yrði rannsakað til hlítar og sagði það nánast berum orðum að í Árna sporum myndi hann segja af sér. Það var afar mikilvægt þar og þá, að öllum Íslendingum væri ljóst að í svona málum skiptir engu máli hver maðurinn er, Jón er jafntækur til rannsóknar og séra Jón, að ekki sé minnst á háttvirtan þingmann Jón. Ekki síður skipti það máli fyrir flokksformanninn Davíð, að það væri á öldungis á tæru, að enginn hefði neitt skjól af Sjálfstæðisflokknum í svona málum. Davíð tókst fullkomlega að standa við einkunnarorð flokksins síns: Gjör rétt, þol ei órétt.

Björn Bjarnason menntamálaráðherra kom einnig sterkur inn í þessa umræðu og greindi vel frá því hver afstaða ráðuneytisins væri, hver bæri ábyrgð á hverju, hvernig umboðsmálum einstakra stjórnsýslunefnda er háttað og svo framvegis. Þrátt fyrir að hann og Árni væru samstarfsmenn að fornu og nýju, gat hann vart orða bundist yfir því hvernig Árni hefði fullkomlega brugðist trausti sínu. Þrátt fyrir það valdi hann ekki auðveldu leiðina og varpaði frá sér allri ábyrgð í málinu, eins og sumir kynnu að hafa freistast til í hans stöðu. Þvert á móti sagði hann hreint út, að vitaskuld bæri hann ábyrgð gagnvart Alþingi, þó sökin sé auðvitað ekki hans.

Þeir Davíð og Björn eru þó engan veginn einir um að hafa tekið á þessu endemismáli af ábyrgð og festu. Langflestir stjórnmálamenn, hafa tekið á málinu af þeirri alvöru, sem vera ber. Nær enginn hefur reynt að skora flokkspólitísk stig á málinu, þó ekki sé ósennilegt að meira beri á slíku eftir því sem nær dregur þingsetningu. En enginn hefur sagt að nóg sé að þetta tiltekna mál sé rannsakað út í ystu æsar, heldur liggur fyrir skýr vilji þess í öllum flokkum að kanna verði hvort einhverjar hliðstæður finnist annars staðar í kerfinu, að koma verði í veg fyrir að nokkur maður komist í þá aðstöðu, sem Árni var í, og að almennt sé ástæða til þess að tryggja það að íslensk stjórnmál séu jafnhreinskiptin og heiðarleg og við höfum viljað halda.

Og það verður afar athyglisvert að fylgjast með þeim eftirleik. Eins og fyrr var rakið eru stjórnmál sjálfsagt siðlegri nú en þau voru fyrir 15-20 árum. Fyrirgreiðslufurstarnir eru ekki jafnáberandi og fyrr, gamlar hagsmunafylkingar hafa riðlast og stórefld fjölmiðlun hefur gert stjórnmálalífið gegnsærra en áður.

Það breytir þó ekki því, að stjórnmál snúast um setu við kjötkatla og freistingarnar eru ærnar. Stóra dúksmálið hófst vegna nefndarsetu. En hvað skyldu nefndirnar á vegum ríkisins vera margar? Ég giska á annað þúsund. Sumar þessara nefnda eru örugglega bráðnauðsynlegar, en það er svo skrýtið að þær eru flestar skipaðar pólitískt og setan er langoftast launuð. Er heppilegt að bjóða hættunni heim með þeim hætti? Ég hugsa að fækka mætti nefndunum verulega og einnig kæmi mér á óvart ef þær yrðu óstarfhæfar ef tekið yrði fyrir greiðslur fyrir nefndasetuna.

Nefndir eru ekki eina pólitíska skiptimyntin í umferð. Utanferðir hafa jafnan reynst vel í þeim efnum, enda geta dagpeningagreiðslur verið drjúgar. Tala nú ekki um ef makinn fær að fljóta með. Svo má ekki gleyma risnu hér og þar, sem hleypur á tugmilljónum. Hér áður fyrr bar verulega á pólitískum mannaráðningum, en til allrar hamingju er nú orðið lítið um slíkt ef undan eru skildar ráðningar afdankaðra þingmanna hér og þar í kerfinu. Á hinn bóginn blómstra slíkar ráðningar hjá sveitarfélögum sem aldrei fyrr og þar ber R-listinn höfuð og herðar yfir allar pólitískar fylkingar aðrar.

Síðan er náttúrlega sjálfsagt að þingmenn taki til á sínum heimavelli. Reglur um símkostnað og póstsendingar Alþingis þurfa að vera skýrar og virtar. Þingmenn kjósa árlega til þingflokkanna peninga, sem í orði kveðnu eru útgáfustyrkir og styrkir til kaupa á sérfræðiaðstoð. Þessir peningar eru svo nýttir á ýmsa lund, en sjaldnast til þess sem tilgreint er í fjárlögum. Nú er það svo að þingmenn eru ekkert sérstaklega vel launaðir ef þeir sinna engu öðru og það er önnur umræða, en almenningur hlýtur að geta gert þá kröfu til þingmanna, að það liggi alveg ljóst fyrir hvað þeir fá til ráðstöfunar þegar allt er talið og eins að þeir séu ekki að kjósa flokkum sínum ókeypis peninga eftir þörfum eins og einrofa samstaða hefur verið um á lýðveldistímanum.

En hvað má þá segja um apparöt eins og Byggðastofnun, sem beinlínis er hönnuð með það fyrir augum að stjórnmálamenn geti leikið jólasvein allt árið um kring? Eða "úthlutunarnefndir" hins og þessa? Allir fá þá eitthvað fallegt, í það minnsta ef þeir hafa komið sér í mjúkinn hjá einhverjum stjórnmálaflokkanna. En vei þeim, sem ekki þekkir neinn í neinum flokki.

Það er nefnilega hin sorglega staðreynd málsins, að svo lengi sem stjórnmálamenn hafa fjármuni annarra til ráðstöfunar verður ekki hjá því komist að einhverjir í þeirra hópi misbeiti valdi sínu eða maki krókinn. Og því er aðeins ein leið fær til þess að lágmarka spillingu, en hún er að takmarka völd, fjárráð og umsvif hins opinbera.

Því það er eins og einhver fyrirgreiðsluforingi fyrri aldar orðaði það: "Ef maður misnotar ekki aðstöðu sína, þá er maður að misnota aðstöðu sína!"

Þessi grein birtist fyrst á Strikinu.